Emrullah Efendi'nin "İlm-i Ahlâk" adlı eserinin çeviri yazısı ve eserin Euthyphron dilemması bağlamında tahlili

"İlm-i Ahlâk" eseri, Emrullah Efendi (1858-1914)'nin Dârülfünûn-ı Şâhânede okutulmak üzere 'hikmet-i nazariye' derslerinden ahlâk felsefesi için hazırladığı ders takrirleridir. Çok yönlü bir kişilik olan Emrullah Efendi'nin felsefeci yönünü ortaya çıkaran bu eser, nazarî ve amelî ahlâka ilişkin meseleleri tartışmaktadır. Nazarî ahlâk konuları altında mütalaa edilen ahlâkın kaynağı problemi de bu meseleler arasında yer almaktadır. Bu tez kapsamında, ahlâkın kaynağı problemi "Euthyphron dilemması" bağlamında ele alınmaya çalışılmıştır. Ahlâkın kaynağı problemi, ahlâk felsefesini olduğu kadar 'Tanrı-ahlâk ilişkisi'ne temas etmesi bakımında din felsefesini de ilgilendirmektedir. Meseleye dair bu bağlamda yürütülen tartışmalar, Euthyphron dilemması başlığı altında toplanmaktadır. Söz konusu dilemmanın, 'ahlâkın kaynağını Tanrı iradesine dayandıran' yönü "ilâhî buyruk teorisi", 'ahlâkın kaynağını Tanrı iradesi dışında bir ilkeye dayandıran' yönü ise genel olarak "doğal yasa teorisi" şeklinde isimlendirilmektedir. Bu çalışma kapsamında çeviri yazısı sunulan "İlm-i Ahlâk" eserinin tahlil edilmesiyle Emrullah Efendi'nin, ahlâkın kaynağına ilişkin teolojik karakterli bir doğal yasa görüşü benimsediği sonucuna varılmıştır. Nitekim düşünüre göre, ahlâkî ilke ve normların kaynağı akıl olup herhangi bir kuvvetin müdahelesi gerekmeksizin yine akıl vasıtasıyla keşfedilmektedir. Diğer taraftan o, akla bu salahiyeti verenin ve insanı iyi ile kötünün belirlenmiş olduğu bir tabiat üzere var edenin Tanrı olduğuna inanmaktadır. Buradan hareketle düşünürün, ahlâkın kaynağını doğrudan Tanrı iradesine atfetmek yerine Tanrı'nın yaratmış olduğu insan tabiatına işaret ettiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Emrullah Efendi, İlm-i Ahlâk, Ahlâkın Kaynağı.