Endoplazmik retikulum stresi yanıt belirteçleri ve apoptotik marker C/EBP homolog proteini düzeylerinin COVİD-19 tanılı hastalardaki etkisi

Hücrelerde protein sentez ihtiyacının artması, yapısal ya da fonksiyonel proteinlerin doğru katlanma kapasitesini bozar. Hücreler, bir tür hayatta kalma stratejisi olarak; protein katlama kapasitelerini, artmış ihtiyaç doğrultusunda tekrar düzenleme yoluna giderler. Bu düzenlemenin sağlanmasına kadar geçen sürede stres altındaki hücrede biriken yanlış katlı proteinler; "hatalı katlanmış protein cevabı (UPR) yolağı" olarak bilinen endoplazmik retikulum (ER) ile ilişkili bir dizi transkripsiyonel ve translasyonel süreci tetikler. Kronik streste UPR yolağı düzenleyici yerine sonlandırıcı başka bir planı devreye sokarak hücrenin apoptoz yoluyla kendi kendini ortadan kaldırmasının önünü açabildiğinden dolayı UPR birçok anormalinin hem sebebi hem de tedavisinde kilit noktadadır. Çalışmamızda ER stresi cevabı belirteçleri GRP78, PERK, eIF2alfa, ATF4, GADD34, CHOP ve miRNA-199 düzeyleri SARS-CoV-2 modelinde çalışılmış bu amaç doğrultusunda ARDS ve PCR kriterleri ile COVID-19 tanısı alarak hastaneye yatırılan 74 hasta ve sağlıklı 26 kontrol gönüllüsü çalışmaya dahil edilmiştir. Hasta grubu sonlanma şekline göre n= 49 kişi Sağ Kalım grubu n=25 kişi Ex grubu şeklinde ayrılmıştır. Çalışmamızda GRP78'in ve PERK'in viral yükün miktarından bağımsız olarak enfeksiyon durumunda sırasıyla aktive olarak yüksek kaldığı ve UPR'yi aktive ettiği bulunmuştur. Sağ Kalım grubunda stress ile beraber GADD34 proteini artışının, eIF2α'nin güçlü inhibisyonuna, böylece hücrede askıya alınmış protein translasyonu inhibisyonun ortadan kalkmasına, hücresel proteinlerin tekrar sentezine ve apoptotik belirteç CHOP'un azalmasına sebep olduğu bulunmuştur. Ex grubunda ise ilk ölçümden son ölçüme GADD34 değerindeki azalmanın, eIF2α'nin baskılanamamasına, hücresel protein translasyonunun durması ve sağkalım ile ilişkili proteinlerden ATF4'ün anlamlı artışına, bu artışın da apoptotik protein CHOP'un giderek artarak hücreyi apoptoza sürüklemesine sebep olduğu bulgulanmıştır.