Ermeni Kilisesi ve Ermeniler (Diyarbakır örneği)

Bu çalışma; Anadolu'nun kadim toprakları üzerinde var olmuş sayısız topluluklardan biri olan Ermenilerin yine bu topraklar üzerindeki kültürel ve dini varlıklarını kapsamaktadır. Uzun yıllardan beri süregelen bir takım siyasi tartışmalardan ötürü bilinirliğinin belli başlıklar ile sınırlandırıldığı Ermeni kültürünün toplumlarca hak ettiği ölçüde öğrenilmesi, sosyal ve kültürel tarihimizdeki yerinin ve öneminin tespit edilmesi adına yapılan bu incelemede, kadim bir şehir olan Diyarbakır'daki Ermenilerin inançları, gelenekleri ve kökenleri kapsamlı şekilde ele alınmıştır. Bu çalışma ile Ermeni kimliğini belirleyen temel unsurlardan biri olan din konusu, sayısız medeniyete ev sahipliği yapmış Diyarbakır özelinde kapsamlı bir şekilde ele alınarak geçmişten günümüze inançlarındaki değişimler bağlamında Ermenilerin dinsel yönelimleri incelenmiştir. Diyarbakır'ın coğrafi konumu, jeopolitik önemi, tarihi süreç içerisinde farklı inanç (Rum, Ermeni, Yahudi, Süryani, Keldani, Nasturi), kültür ve medeniyetlere ev sahipliği yapması ve son olarak da Müslümanlar tarafından fethedilmesi dini açısından önemli bir merkez haline gelmesini sağlamıştır. Bu sebeple, Ermenilerin (Gregoryen, Katolik ve Protestan) dini ve kültürel yaşantıları üzerine bu araştırma yaparak, rasyonel sonuçlar sunabilmek için, asırlar öncesinden gelen tarihsel birikime sahip Diyarbakır şehrinin "Ermeniler ve Ermeni Kilisesi" noktasında zenginliklerini çeşitli kaynaklardan yararlanılarak ortaya konmuştur. Diyarbakır özelinde; Ermeni Apostolik Kilisesi'nin tarihsel ve güncel durumu ile kentteki Ermeni cemaatinin sosyo-kültürel yaşamı çok yönlü bir bakış açısıyla incelenmiş, kilisenin Diyarbakır'daki fiziksel varlığı, geçirdiği değişimler ve cemaat için taşıdığı anlam ele alınmıştır. Aynı zamanda, Ermeni toplumunun demografik yapısı, dini pratikleri, kültürel miraslarını yaşatma çabaları ve kentle kurdukları ilişkiler farklı kaynaklardan edinilen birtakım grafiklerle ve tablolarla detaylı bir şekilde irdelenmiş, Ermeni kilisesinin sadece dini bir yapı olmanın ötesinde cemaatin kimliğini, hafızasını ve sosyal bağlarını şekillendiren merkezi bir unsur olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak bu çalışma, farklı dönemlerde toplumsal olayların Diyarbakır Ermenileri ve kiliseleri üzerindeki etkilerini de analiz ederek, günümüzdeki varoluş mücadelelerine ışık tutmayı amaçlamakta ve Diyarbakır örneği üzerinden Türkiye'deki Ermeni mirasının anlaşılmasına, farklı kültürlerin bir arada yaşama potansiyeline dair önemli bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Ermeniler, Diyarbakır, Ermeni Kilisesi, Dini İnanç