Ernst Bloch's aesthetics and the works of Thomas and Heinrich Mann: Magic Mountain and Untertan in the light of the expressionism debate

Estetik kavramı ortaya çıktığı 18. yüzyıldan itibaren her zaman politik arka planıyla tartışıldı. Sanatın politikayla kesişmesi özellikle modern sanatın ortaya çıkışıyla daha da kaçınılmaz hale geldi. 19. yüzyılın son çeyreğinde yaşanan ekonomik ve toplumsal krizler, ardından I. ve II. Dünya Savaşları, Avrupa'da köklü toplumsal altüst oluşları beraberinde getirmişti. Bu keskin toplumsal kırılmalarda sanatın anlamı ve sanatçının konumuna dair fikirlerde aynı keskin kırılmalar görülmekteydi. Bu süreçte sanatçılara göre modern sanat artık klasik sanat normlarıyla toplumsal hayatı betimleyemezdi. Bundan dolayı modern sanatçılar, resimden edebiyata neredeyse tüm sanat dallarında yeni biçimsel yöntemlere yöneldiler. Bu sırada Almanya'da sanattaki bu radikal değişim karşısında ciddi bir tartışma başladı. Bir yandan avangart sanatçılara tepkiler gelirken, birçok politik eğilimli düşünürden bu yeni sanat anlayışına destek de gelmişti. Ekspresyonizm tartışması başlığıyla yürütülen fikir tartışmalarında ekspresyonist sanata destek verenler arasında özellikle kendisini Marksist düşünceye bağlı bir düşünür olarak tanımlayan Ernst Bloch'un avangart sanatın temel normlarını savunması üzerinde durulması gerekmektedir. Çünkü yakından bakıldığında, modern sanatın birçok ilkesinin Marksist estetikle örtüşmediği gözlemlenecektir. Bu çalışmanın amacı Thomas Mann ve Heinrich Mann'ın sanatta ve edebiyatta ekspresyonist yaklaşımın ağır bastığı 1910-1925 yıllarına denk gelen eserlerinde, dönemin yükselen estetik kriterlerine karşıt duruşlarını incelemektir. Heinrich Mann'ın Der Untertan (1918), Thomas Mann'ın Der Zauberberg (1924) romanları, ele aldıkları konular ve anlatım biçimleriyle yukarıda betimlenen ekspresyonizm tartışmasındaki görüşlere açıklık kazandırabilecek niteliktedir. Çalışmada ekspresyonizm tartışmasının temel taşlarını döşeyen Ernst Bloch ve Georg Lukàcs'ın iii yazılarından yola çıkılarak estetik anlayışlarındaki ayrışmanın hangi noktalarda derinleştiği gösterilirken, Heinrich Mann ve Thomas Mann'ın iki eserinin ayrıntılı analizi ve metin çözümlemesiyle bu ayrışma somutlaştırılmıştır. Böylelikle 19. yüzyılın son çeyreğinden 20. yüzyılın ortalarına kadarki dönemde öne çıkan estetik yaklaşımların bütünlüklü incelemesi yapılmış, Der Untertan ve Der Zauberberg eserlerinin ekspresyonizm tartışmasında ortaya atılan sorulara biçim ve içerikleriyle yanıtlar verdiği görülmüştür. Bunun sonucunda Bloch'un, modern sanatı ilerici olarak tanımlarken neoklasik sanatı belli ölçüde gerici bulduğu belirlenmiştir. Buna karşın Thomas Mann ve Heinrich Mann gibi klasik sanat normlarını benimseyen sanatçıların ise eserlerinde hümanist yaklaşım ve ilerici politik duruşu sergiledikleri gösterilmiştir. Ernst Bloch'u kendi dönemindeki Marksist düşünürler arasında özgün kılan, felsefesinde yer açtığı ütopik Totum kavramıdır. Bloch Umut İlkesi'nde bu kavramın en yetkin ifadesi olarak klasik edebiyatın seçkin örneklerine referans yapmıştır. Ne var ki Bloch, ekspresyonizm tartışmasında, klasik edebiyatın bütünsel yaklaşımını benimseyen Mannlar yerine bütünsellik kavramını yadsıyan avangart sanattan yana tavır almıştır. Bu çalışmada yapılan ayrıntılı çözümlemelere göre, Thomas ve Heinrich Mann'ın eserleri içerik ve biçimsel özellikleri bakımından Bloch'un fikirlerini dayandırdığı düşünsel mirasın ve onun ütopik Totum kavramının izlerini daha fazla taşımaktadır. Anahtar Sözcükler: Thomas Mann, Heinrich Mann, Ernst Bloch, Expressionismusdebatte, Büyülü Dağ, Tebaa, Totum