Erzurum vilayeti doğumlu Osmanlı uleması Bab-ı Meşihat Arşivi ulema sicil dosyalarına göre

Bu çalışma, Anadolu'nun en eski yerleşim yerlerinden birisi olan Erzurum ilinin 1826-1895 tarihleri arasında büyütüp yetiştirdiği âlimleri tarihin eski ve tozlu sayfalarından gün yüzüne çıkararak onları hem bugüne ulaştırma hem de yerel tarihe faydalı olabilme amacı taşımaktadır. Bu tezin temel kaynağı İstanbul Müftülüğü bünyesinde bulunan Meşihat Arşivi'ndeki Erzurum başlığı altında kategorize edilmiş olan Sicill-i Ahvâl dosyalarıdır. Arşiv'in kütüphanesinde Osmanlı bürokratlarına dair çalışmalarda araştırmacıların çalışmalarına temel kaynak olabilecek yaklaşık 7000 civarında sicil dosyası bulunmaktadır. Çalışma giriş, üç ana bölüm ve sonuç kısımlarından oluşmaktadır. Girişte Erzurum'un coğrafyası ve tarihi ile çalışmanın kaynakları üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde Osmanlı Devleti'nde ilmiye teşkilatı ve teşkilatın kuruluş ve gelişim süreci aktarılmıştır. İkinci bölümde merkez ve taşra olmak üzere ilmiye teşkilatının görevlileri ve teşkilat içerisinde varoluş süreçleri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde 1826-1895 yılları aralığında Erzurum'da doğmuş ve eğitim-öğretim hayatına ilk olarak Erzurum'da başlamış olan 44 âlimin tercüme-i hal varakalarından derlenen biyografileri sıralanmıştır. Sonuç kısmında ise çalışmanın genel bir değerlendirmesi yapılmıştır.