Eskişehir ili Alevi Bektaşi geleneğindeki müzik unsurlarının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı; Eskişehir ili Alevi-Bektaşi müzik geleneğinde müzik unsurlarının yöresel özellikleri açısından incelenmesidir. Bu bağlamda; Eskişehir Alevi-Bektaşi müzik kültürünün şekillendiği belirli yerleşim yerleri seçilerek ve bu yörelerdeki müzikal unsurlar incelenip, bu unsurların benzerlikleri ve farklılıkları belirlenmiştir. Anadolu Alevi-Bektaşi geleneğindeki müzik unsurları; müzik türleri, usuller, diziler belirlenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden betimsel ve "tarama" modeliyle desenlenen bu çalışmanın verileri, kaynak (doküman) taraması, görsel ve işitsel materyal çözümlemesi ve yarı yapılandırılmış görüşme yoluyla toplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları Anadolu Alevi-Bektaşi müziğinin icra edildiği belli merkezlerdeki yöresel müzik türlerine göre hazırlanmış, katılımcılara göre şekillenmiştir. Araştırmadan elde edilen veriler nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Alan araştırması ve yerel yazılı, basılı kaynaklardan elde edilen 102 eser notaya alınarak analiz edilmiştir. Analiz aşamasında kullanılan eserlere ilişkin bireysel ses genişlikleri incelendiğinde 4'lü aralıktan 11'li ses aralığına kadar geniş bir yelpazede eser çeşitliliğinin olduğu, buna ek olarak genellikle eserlerin 8'li ses aralığında icra edildiği görülmüştür. Derlenen eserlerin büyük bir kısmının, eserlerin içerisinde bulunduğu makamsal çerçevenin ve yapısal türün etkisi altında güçlü bölgelerini çevreleyen şekilde orta bölgede geliştiği, makam dağılımlarına göre, çok kullanılan makamsal yapının Hüseynî olduğu, sırasıyla Uşşak ve Hicaz makam dizisinde olduğu görülmüştür. Ritmik yapı başlığında en çok kullanım oranına sahip olan ritmik yapının 7/8'lik olduğu, bunu takiben 4/4, 9/16, 2/4, 4/8, 5/8, 9/8'lik ritmik yapıların kullanıldığı tespit edilmiştir. Eserlerde yer alan aralıkların cinsi ve perdeler incelendiğinde genellikle ezgisel hareketin ağırlıklı olarak karar perdesi bölgesinde geliştiği, icra ve vokal bölümlerinde de çoğunlukla yanaşık seslerin tercih edildiği tespit edilmiştir. Genel çerçevede eserlerin orta bölge seyri gösterdiği saptanmıştır. Eserlerin büyük çoğunluğunun Semah türünde olduğu, bunu takiben Nefes, Deyiş türlerinin olduğu sonucuna varılmıştır.