Bilgeliğin öz-bildirim ve performans ölçümleri ile değerlendirilmesi ve yürütücü işlevlerle ilişkisi

Bu çalışmanın amacı, Türk kültüründe bilgelik kavramını psikolojik bir perspektiften ve yürütücü işlevler (İng. executive functions; EF) ile ilişkisini incelemektir. Bu amaçla bilgelik için performans ölçümleri (BWP, Berlin Bilgelik Modeli ve GWR, Grossmann'ın Bilgece Muhakemesi) ve öz-bildirim ölçeği (SAWS, Kendine Yönelik Bilgelik Algısı Ölçeği) kullanılmıştır. EF için ise baskılama (yap/yapma görevi) ve görev-değiştirme paradigmaları kullanılmıştır. Çalışmaya 149 üniversite öğrencisi katılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre, yaş ile bilgelik ölçümleri arasında ilişki yoktur. BWP'de kadınlar erkeklerden daha iyi performans göstermiştir. SAWS'ın deneyim boyutunda erkek katılımcılar kadınlara göre daha yüksek puan bildirmiştir. Gelir algısı, BWP'nin belirsizliği tanıma boyutu ile pozitif korelasyona sahiptir. Anne eğitim durumunun ve yaşanılan yerin bilgeliğin bazı boyutları açısından farklılık oluşturduğu bulgulanmıştır. Ortalama puanlara göre, katılımcılar SAWS'ta yüksek düzeyde bilgelik raporlamışlardır, BWP için ortalama bir performans sergilemişlerdir ve en düşük performansı GWR'de göstermişlerdir. Ayrıca, SAWS'ın GWR ile negatif korelasyon eğiliminde olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca hem BWP hem de GWR arasında -alt boyutlar açısından- pozitif korelasyon eğilimi gözlenmiştir. SAWS ve BWP ise ilişkili değildir. BWP'nin belirsizliği tanıma alt boyutu görev değiştirme ile pozitif korelasyon gösterirken, inhibisyon performansı ikinci yap/yapma görevinde GWR toplam puanı ile pozitif korelasyon göstermektedir. Diğer EF (inhibisyon, görev-değiştirme) ile bilgelik ölçümlerinin (BWP, GWR ve SAWS) toplam puanları arasında herhangi bir korelasyon gözlenmemiştir. İyi uyum değerlerine sahip Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) sonuçlarına göre, üst-düzey EF ve üst-düzey bilgelik değişkenleri arasında .43 korelasyon gözlenmiştir ancak kovaryans analizine göre bu korelasyon anlamlı değildir. Üst-düzey bilgelik değişkeni, GWR (.76) ve BWP (.23) ile pozitif yükleme göstermektedir ancak SAWS (-.37) ile negatif bir ilişki göstermektedir. Dolayısıyla, kendilerini bilge olarak değerlendiren bireylerin performans ölçümlerinde düşük puanlar aldığı bir paradoks gözlemlenmiştir. Ayrıca, YEM regresyon sonuçlarına göre bir değişkenin bilgelik kavramını tek başına açıklamakta yetersiz kalması bilgeliğin karmaşık doğasını doğrulamaktadır. Bulgular, GWR'nin durumun farklı şekillerde gelişebileceğinin ve değişimin tanınması boyutunun EF kullanımıyla önemli bir şekilde ilişkili olabileceğini göstermektedir.