Türkiye'nin farklı bölgelerinden toplanan propolis ekstraktlarının küf etmenlerine karşı etkinliğinin belirlenmesi

ÖZET YÜKSEK LISANS TEZI TÜRKİYE'NİN FARKLI BÖLGELERİNDEN TOPLANAN PROPOLİS EKSTRAKTLARININ KÜF ETMENLERİNE KARŞI ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ ÇIĞDEM ÖZYIĞIT TOKAT GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Bitki koruma (TEZ DANIŞMANI:PROF. DR. YUSUF YANAR) Yapılan bu çalışmada; Türkiye'nin yedi farklı bölgesinden toplanan (Adıyaman, Antalya, Eskişehir, Erzincan, İzmir, Tekirdağ, Tokat) propolis ethanol ekstraklarının (PEE) işlenmiş gıdalarda önemli bir problem olan küf etmenlerinden Aspergillus flavus, A. niger, A. oryzae ve Penicillium digitatum'un spor çimlenmesi ve misel gelişimi üzerine etkileri in-vitro ve in-vivo koşullarda test edilmiştir. In-vitro testlerde, Patates Dekstroz Agar (PDA) besi yerinde 6 farklı dozda (%0,5, 1, 2, 3, 4 ve 5) uygulanan PEE'nin küf etmenlerinin misel gelişimi ve spor çimlenmesi üzerine engelleyici etkisi belirlenmiştir. In-vivo testlerde ise; Fonksiyonel Gıda Katkı Maddesi olarak (FGKM) salça, meyve suyu ve reçel ürünlerine PEE'nin yukarıda belirtilen dozları eklenmiştir. Tüm uygulamalar 3 tekerrürlü olarak yürütülmüş olup, tüm aşamalarda (+) kontrol olarak NaC6H5CO2, (-) kontrol olarak ise PEE eklenmemiş enfekteli ürünler kullanılmıştır. Yapılan bu çalışma sonuçlarına göre; in-vitro koşullarda PEE'nin küf etmenlerinin misel gelişimi üzerine etkileri; en yüksek misel gelişim engelleme oranı %80 ile A. flavus için Eskişehir PEE, %89 ile A. niger için Tokat PEE ve %81 ile Antalya PEE'nin %5'lik dozunda belirlenmiştir. A. oryzae'nın miselyum gelişimini en yüksek dozda İzmir, Tokat ve Antalya PEE'ları sırasıyla %81, %82 ve %86 oranında engellerken; P. digitatum için tüm illerde %0,05'lik dozda dahi %70 üzerinde PEE'nin misel gelişimini engellediği tespit edilmiştir. İn-vivo koşullarda yapılan çalışmalarda; işlenmiş gıdalara uygulanan PEE'nin etkisine bakıldığında A. niger, A. oryzae ve P. digitatum üzerinde salçada %2 PEE dozundan itibaren engelleme oranı %100, A. flavus için ise %3 PEE dozundan itibaren bu oran %100 olmuştur. A. niger, A. oryzae ve P. digitatum üzerinde reçelde %4 PEE dozundan itibaren engelleme oranı %100, A. flavus için ise %3 PEE dozundan itibaren bu oran %100 olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan 6 meyve suyunda %5 PEE dozunda A. flavus, A. niger, A. oryzae ve P. digitatum üzerinde engelleme oranı %100 olarak tespit edilmiştir. Diğer dozlarda ise oranlar değişiklik göstermektedir. PEE'nin küf etmenlerinin spor çimlenmesi üzerine olan etkisine baktığımızda; A. flavus için PEE'nin %5'lik dozu; A. niger için PEE'nin %3, %4 ve %5'lik dozları; A. oryzae ve P. digitatum için PEE'nin %4 ve %5'lik dozlarında spor çimlenme oranları kontrole göre önemli düzeyde düşük olmuştur. Sonuç olarak PEE'nin hem patojenler üzerinde antimikrobiyal ve biyopestisit olarak kullanılma potansiyeline sahip olduğu hem de gıdalarda FGKM olarak kullanılacabileceği tespit edilmiştir. 2020, 78 SAYFA ANAHTAR KELİMELER: Propolis, Aspergillus flavus, Aspergillus niger, Aspergillus oryzae, Penicillium digitatum, Fonksiyonel Gıda Katkı Maddesi, antimikrobiyal.