Evli çiftler arasında kronik hastalıklara ve yaşam tarzı faktörlerine ilişkin eş uyumu

Evli çiftler birbirlerinin sağlıklarını ve sağlıkla ilgili yaşam tarzlarını etkilemektedir. Bu alanda yapılan birçok araştırmada evlilik, olumlu sağlık davranışları ve olumlu fiziksel sağlıkla ilişkili bulunmuştur. Eşlerin genellikle benzer risk faktörlerine sahip olduğu ve evlilik süresi arttıkça benzerliklerinin artma eğiliminde olduğu gösterilmiştir. Bu çalışmanın amacı evli çiftler arasında kronik hastalıklara ve bu hastalıklara neden olduğu bilinen değiştirilebilen davranışsal risk faktörlerinden sigara içme, egzersiz ve beslenme alışkanlıkları gibi ortak yaşam tarzı faktörlerine ilişkin eşler arasındaki uyumun saptanmasıdır. Araştırma Bursa ilinde yer alan 36 Nolu Ertuğrul Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (ASM), Osmangazi Yunuseli ASM ve Gemlik 8 Nolu Şehit Ömer Halisdemir ASM'lerinde yürütülmüştür. Kasım 2020-Ocak 2021 tarihleri arasında herhangi bir şikayetle başvuran ve eşlerden en az birinde bir kronik hastalık olan 40 yaş ve üzeri 171 evli çift çalışmaya dahil edilmiştir. Katlımcılara ilk kısmı demografik verilerin yer aldığı genel bilgiler bölümü, ikinci kısımda biyolojik risk faktörleri ile ilgili sorular, üçüncü kısımda tütün ve alkol kullanımıyla ilgili sorular ve son kısımda Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ-II)'nin 'Beslenme, Fiziksel aktivite ve Sağlık sorumluluğu' alt boyutları olmak üzere 4 bölümden oluşan bir anket uygulanmıştır. Çalışmamızda evli çiftlerde sosyodemografik özelliklerden yaşın uyumlu olduğu görülmüştür (r=0,892, p<0,001). Kronik hastalık risk faktörlerinden; değiştirilemeyen biyolojik özellikler olan çocukluk çağında şişman olma, ailede kronik hastalık varlığı, ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü varlığı açısından evli çiftlerin uyumlu olduğu saptanmış (p=0,263; p=0,053; p=0,504); çalışmamıza katılan çiftlerin benzer sosyokültürel yapıda insanlarla evlenme eğilimi olduğu görülmüştür. Evli çiftlerin beden kitle indekslerinin (BKİ) uyumlu olduğu belirlenmiştir (r=0,208, p<0,05). Çalışmamızdaki evli çiftlerin yaşam tarzı risk faktörlerinden sigara ve alkol kullanımı açısından uyumlu olmadığı saptanmıştır (p<0,001). Çalışmamıza katılan çiftlerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarından beslenme, fiziksel aktivite, sağlık sorumluluğu, SYBD II ölçeği toplamı açısından uyumlu olduğu ve evlilik süresi arttıkça eşlerin beslenme alışkanlıklarındaki uyumun arttığı belirlenmiştir (sırası ile r=0,577; r=0,456; r=0,524; r=0,598; p<0,01). Çalışmamızda hiperkolestrolemi ve koroner arter hastalığı eşler arasında uyumluyken (p=0,265; p=0,090); eşler arasında kronik hastalık varlığı, hipertansiyon ve diyabet açısından uyum tespit edilememiştir (p<0,001; p=0,030; p=0,044). Sonuç olarak, evli çiftlerin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve BKİ açısından uyumlu olduğu ve evlilik süresi arttıkça eşlerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarından beslenme alışkanlıklarının uyumunun arttığı görülmüştür. Bu nedenle kronik hastalık riskini azaltmaya yönelik yaşam tarzı değişikliği müdahalelerinde bireylere yönelik yaklaşım yerine çiftleri birlikte hedeflemek daha etkili olacaktır. Anahtar kelimeler: yaşam tarzı değişikliği, sağlıklı yaşam biçimi davranışları, eşler arasındaki uyum.