Türkiye'ye gelen doğrudan yabancı yatırımları belirleyici faktörlerin zaman serisi ve çekim modeli kullanarak açıklanması

Doğrudan Yabancı Yatırımlar özellikle gelişmekte olan ülkeler için oldukça önemli bir ekonomik göstergedir. Bu yatırımlar, sadece yapıldıkları bölgede istihdam sağlayıp katma değer üretmekle kalmaz, aynı zamanda o ülke için bilginin diğer alanlara yayılma etkisini ve teknik uzmanlığın transferini sağlar. Bu nedenle, şimdiye kadar yapılan araştırmalar doğrudan yabancı yatırımların yatırımın yapıldığı ülkenin ekonomik büyümesine ve kalkınmasına pozitif etkisi olduğunu göstermiştir. Türkiye, kalkınmakta olan ve cari açık problemi yaşayan bir ülke olarak ülkeye doğrudan yabacı yatırımlar için daha cazip bir yer olmayı hedeflemektedir ve buna orta vadeli kalkınma planında da yer ayırmıştır. Bu nedenle, doğrudan yabancı yatırımları belirleyen faktörler hem akademisyenler hem de politika yapıcılar için önemli bir konu olmaktadır. Bununla birlikte, literatürde bu konu ile ilgili yeterli çalışma olmadığını düşünmekteyiz. Ayrıca, şu anki bilgimiz ışığında, bu çalışmalardan hiçbirisinde doğrudan yabacı yatırımları belirleyen faktörler için Çekim Modeli'nin kullanılmadığını görmekteyiz. Bu nedenle, biz araştırmamızda Çekim Modeli'ni kullanarak doğrudan yabancı yatırımları belirleyen faktörleri hem yükselen ülkeler hem de Türkiye için inceledik. Ayrıca, ülkenin globalleşmeye başladıktan sonraki bütün zaman dilimini incelemek amacıyla zaman serisi kullanarak 1980 - 2014 yılları arasındaki veriyi analiz ettik. Yükselen ülkeler için yaptığımız çalışmadaki bulgularımıza göre kaynak ve ev sahibi ülke arasındaki mesafe ve bu iki ülke arasındaki yabancı doğrudan yatırım akışı negatif ve istatistiki olarak anlamlı olmaktadır. Ayrıca, kaynak veya ev sahibi ülkelerden birisinin ekonomik büyüklüğü arttığı zaman bu ülkeler arasındaki doğrudan yabancı yatırım miktarının da daha fazla olduğu gözlemlenmiştir. Ülkelerin ekonomik büyüklüğü ve aralarındaki mesafe dışında, ev sahibi ülkedeki hukukun egemenliği ile bu ülkeye gelen doğrudan yabacı yatırımların istatistiki olarak anlamlı bir şekilde pozitif ilişkili olduğu bulunmuştur. Çalışmamızda ev sahibi ülkedeki resesyon ve iki ülke arasındaki ortak dil kullanılmasının bu iki ülke arasındaki doğrudan yatırımlar ile istatistiki olarak bir ilişkisi olmadığı sonucu çıkmıştır. Aynı analizi sadece Türkiye için yaptığımız zaman sonuçlarımız yükselen ülkeler için bulduğumuz sonuçlara oldukça yakın çıkmıştır. Sadece, Türkiye için hukukun egemenliği ile doğrudan yabancı yatırımlar arasında bir ilişki olmadığı sonucu bulunmuştur. Ek olarak, Türkiye için ekonomik büyüklüğün katsayısı yükselen ülkelere göre oldukça fazla çıkmıştır. Son olarak, zaman serisi analizimizin sonuçları göstermiştir ki Türkiye'nin ekonomik büyüklüğü, altyapı harcamaları ve ekonomik büyümesindeki artışlar ile yabancı doğrudan yatırımlardaki artışlar arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki vardır. Ayrıca, kurdaki değişimler ile doğrudan yabanı yatırımlardaki değişimler negatif yönde ve anlamlıdır.