Effect of different calcium doses and salinity levels on yield, quality, and blossom end rot in tomato (Solanum lycopersicum L.)

Domates yetiştiriciliğinde karşılaşılan en önemli sorunlardan biri tuz stresidir. Domates tuz stresine orta derecede hassas türlerden biridir ve tuz stresinin olduğu durumlarda önemli verim ve kalite kayıpları meydana gelmektedir. Tuz stresinin önemli etkilerinden biri de demates meyvelerinde çiçek burnu çürüklüğüne neden olmasıdır. Tuz stresi altındaki domates bitkilerinin kalsiyum alımının azalması sonucunda çiçek burnu çürüklüğü ortaya çıkmaktadır. Kalsiyum, domates bitkilerinde tuz stresinin olumsuz etkilerini azaltmada etkili besin elementlerinden biridir. Bu çalışma, 01 Mayıs - 10 Aralık 2021 ve 10 Mayıs - 30 Kasım 2022 tarihleri arasında Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Tokat/Türkiye'de bir serada gerçekleştirilmiştir. Bitkiler topraksız kültürde yetiştirilmiştir. Yetiştirme ortamı olarak cocopeat + perlit karışımı (2:1 oranında) kullanılmıştır. Ufuk Fı indeterminate domates çeşidi ve LA442 domates hattı kullanılmıştır. Çalışmada, farklı kalsiyum dozları ve tuz seviyeleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Dört farklı kalsiyum oxide dozu (0, 50, 100 ve 200 ppm) ve üç tuzluluk seviyesi (2.0, 4.0 ve 6.0 dS/m) kullanılmıştır. Bitkiler düzenli olarak tuz ve kalsiyum içeren sulama suyu ile sulanmıştır. Kalsiyum içeren sulama suyu saat 08.00'de, tuz içeren sulama suyu ise saat 16.00'da verilmiştir. Sonuçlar, 2021 ve 2022 yıllarında LA442 ve Ufuk Fı genotipleri için, 0 ila 200 ppm arasında artan kalsiyum dozlarının hem tuzlu hem de tuzsuz koşullarda pazarlanabilir meyve verimini, pazarlanabilir meyve ağırlığını, toplam verimi ve meyve sayısını önemli ölçüde artırdığını göstermiştir. Pazarlanabilir verim, toplam verim ve pazarlanabilir meyve ağırlığı, her iki yılda ve iki çeşitte de yüksek tuz konsantrasyonunda 200 ppm kalsiyum uygulamasında maksimum seviyeye ulaşmıştır. Besin çözeltisinin tuzluluğu arttıkça, çiçek burnu çürüklüğü insidansı artmış ve Ca dozu arttıkça bu oran azalmıştır. Yüksek tuz konsantrasyonunda Ca dozunun artırılması, çiçek burnu çürüklüğünde önemli bir azalma ile sonuçlanmıştır. Artan tuz konsantrasyonu meyvede Brix'in artmasına neden olmuş, Ca dozları ile Brix arasında önemli bir fark bulunmamıştır. Tuz stresi yaprak klorofil içeriğinde azalmaya neden olurken, Ca dozları arttıkça klorofil içeriği miktarı da artmıştır. Domates yapraklarının Fe ve Mn içeriği tuz ve Ca'daki artışa bağlı olarak azalmıştır. Yaprak Fe içeriği tuzluluk ve Ca dozları arttıkça azalmıştır. P ve K yüksek tuzlulukta azalırken, yaprak P ve K içeriği ile kalsiyum dozları arasında bir ilişki bulunmamıştır. Yaprak Na içeriği artan tuz ile artarken, Ca dozları ile önemli bir ilişki bulunmamıştır. Domates meyvelerinde, yaprakta ve ayrıca meyve ucundaki Ca miktarı tuz arttıkça azalmış ve kalsiyum arttıkça artmıştır. Meyvelerdeki C vitamini tuz stresinden olumsuz etkilenmiş ve Ca dozları arttıkça artmıştır. Tuzluluk meyve enzim aktivitesini etkilemiştir. Meyvede MDA, APX, CAT ve POX aktiviteleri tuz stresi altında artarken, yüksek Ca dozu bazı uygulamalarda azalmaya neden olmuş veya değişmemiştir. Sonuç olarak, domateste tuz stresi bitki gelişimi, verim ve kalite parametrelerinde önemli bir düşüşe neden olmuş, ancak tuz stresi altındaki bitkilere yüksek konsantrasyonlarda Ca dozları tuz stresinin etkisini önemli ölçüde azaltmıştır. Verim ve kalite kaybının önemli bir kısmı meyvelerdeki çiçek burnu çürüklüğünden kaynaklanmıştır. Tuz stresinde çiçek burnu çürüklüğü artarken, stres altındaki bitkilere yüksek dozda Ca verilmesi çiçek bunu çürüklüğünü önemli bir ölçüde azaltmıştır.