Fen bilgisi öğretmen adaylarının bazı bilimsel olguları açıklamada kullandıkları sezgisel akıl yürütmeler ve höristikler

Öğretmen adaylarının bilimsel olguları açıklarken kullandıkları karar verme stratejileri ile fen eğitiminde sınırlı bilgi ve motivasyon altında hangi sezgisel akıl yürütmeler ve zihinsel kestirmeleri (Höristik) kullandığının belirlenmesi, üstbilişsel ve analitik düşünmeyi geliştirmesi açısından eğitimcilere yol gösterecektir. Bu çalışmanın amacı, Fen Bilgisi öğretmen adaylarının bazı bilimsel olguları açıklarken kullandıkları sezgisel akıl yürütmeler ve höristikleri belirleyerek çağrışımsal hafızanın üç sürecine (Nitelik yer değiştirmesi, çağrışımsal tutarlılık ve akıcılık prosesi) göre açıklamaktır. Çalışma grubunu, 2015-2016 öğretim yılının bahar döneminde Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Fen Bilgisi Öğretmenliği Bilim Dalı'nda bilimin doğası dersini almış 3. ve 4. sınıfta eğitim gören 15 öğretmen adayı oluşturmuştur. Öğretmen adaylarının başarı düzeyleri karma olarak seçilmiştir. Nitel araştırma yöntemini kullanıldığı çalışmada yarı yapılandırılmış mülakat yöntemiyle öğretmen adaylarına 9 adet soru yönlendirilmiş ve mülakatların video kayıtları alınıp analiz edilerek araştırma verileri toplanmıştır. Mülakat sonucunda elde edilen veriler kodlanarak yüzde ve frekansları tablo haline getirilmiş ve içerik analizine tabi tutulmuştur. Verilerin güvenilirliği için 2 bağımsız fen eğitimcisinin cevapları kodlaması ve analiz yapması sağlanmıştır. Yapılan çalışmada öğretmen adaylarının karar verirken üç farklı strateji kullandığı tespit edilmiştir. Kullanılan bu stratejilerin detaylı analizi sonucu Öğretmen adaylarının büyük çoğunluğunun bilimsel bilgileri kullanmadan sezgisel akıl yürütme yoluyla sorulara cevap verdikleri görülmüştür. Öğretmen adaylarının karar verme sürecinde çağrışımsal hafıza süreçlerinin birini veya daha fazlasını kullandıkları tespit edilmiştir. Öğretmen adaylarının soruları cevaplandırırken çağrışımsal hafıza süreçlerini birlikte kullandıkları ve bu süreçlerin iç içe geçtiği görülmüştür. Çağrışımsal hafıza süreçlerini kullanan katılımcıların soruları yanlış cevaplandırdığı gibi doğru cevaplandırmasıda gözlemlenmiştir. Yapılan bu çalışma ile fen eğitiminde sezgisel akıl yürütmenin kullanımının öğretmen adaylarına ve fen eğitimi alan öğrencilere kazandırılmasının başarıyı arttıracağına yönelik önerilerde bulunulmuştur.