Fen bilimleri dersindeki kavramların öğretiminde kullanılan öğrenme nesnelerinin içerik düzenlemesine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, ortaokul fen bilimleri dersinde kullanılan öğrenme nesnelerinin içerik düzenlemesiyle ilgili fen bilimleri dersi öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesidir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden olgubilim çalışması olarak yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, özel ve devlet okullarında çalışan öğretmenlerden ölçüt örnekleme yöntemine göre seçilen 31 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler, içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. İçerik analizi ile elde edilen kodların, frekans ve yüzdeleri hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda, öğretmenlerin bir kısmı, öğrenme nesnelerindeki (ÖN) kavramların tanımlarının öğrencilerin seviyesine uygun olduğunu, doğru ve yeterli olduğunu; tanımlarda ayırt edici özelliklerin verildiğini belirtmiştir. Öğretmenlerin bir kısmı ise kavramların tanımlarının yüzeysel olduğu, bazı tanımlarda bilinmeyen kavramların olduğu, bazı tanımların eksik ve hatalı olduğu ve ayırtedici özelliklerin tamamının verilmediği yönünde görüş belirtmişlerdir. Yine bazı öğretmenler ÖN'lerde kavramların ayırt edici özelliklerinin verildiğini, özelliklerin yeterli ve sınıf seviyesine uygun olduğunu belirtmiştir. Buna karşılık öğretmenlerin bir kısmının bazı kavramların ayırtedici özelliklerinin, öğrencilerin sınıf seviyesine uygun olmadığı gerekçesiyle verilmediği yönünde görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Araştırmada öğretmenlerin Kavramların örneklerine ilişkin değerlendirmelerinde ise bazı öğretmenlerin ÖN'lerde örneklerin verildiği, örneklerin yeterli olduğu, örneklerin kolaydan zora doğru verildiği yönünde görüş bildirirken bazı öğretmenlerin ÖN'lerde örnek olmayanların verilmediği ve ÖN'lerde örnek sayısının az olduğu konusunda görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Yine araştırmada bazı öğretmenlerin ÖN'lerde kavram şemalarının verildiği ve bu şemaların yeterli ve doğru olduğu yönünde görüş bildirirken bazı öğretmenlerin ise ÖN'lerde kavram şemalarının nadiren verildiği ve ÖN'lerde kavram şemalarının verilmediği yönünde görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Son olarak da öğretmenlerin kavram öğretiminde kullanılan ÖN'lerde en çok dikkat odaklama araçlarının, özetlerin, dönütlerin, analojilerin, metaforların ve kavram haritalarının kullanıldığı, tekrar, sıralama, ön koşul bilgiler, bellek destekleyiciler ve bilişsel haritaların ÖN'lerde daha az kullanıldığı yönünde görüş bildirdikleri tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda öğretmenlerin fen bilimleri dersindeki kavramların öğretiminde kullandıkları ÖN'lerin içerik düzenlemesine ilişkin farklı görüşleri dile getirdikleri ve kullandıkları ÖN'lerde kavramın temel içerik ögeleri ve destekleyici içerik ögeleri yönünden eksiklikler olduğu ifade edilebilir. Katılımcıların ifade ettikleri görüşlere göre özellikle, kavramlarla ilgili ayırtedici olmayan özelliklerin, örnek olmayanların ve kavram şemalarının ÖN'lerde oldukça az yer aldığı ve bazı ÖN'lerde hiç yer almadığı söylenebilir. Araştırma sonucunda öğretmenlerin fen kavramlarının öğretiminde kullandıkları ÖN'lerin içerik düzenlemesi yönünden gözden geçirilerek düzenlenmesi gerektiği söylenebilir. Bu doğrultuda, ÖN'lerde kavramın içerik ögeleri ile ilgili doğru ve yeterli bilginin eksiksiz olarak sunulması amacıyla ÖN'lerin tasarımından önce öğretimi yapılan kavramların kavram analizleri yapılabilir. Ayrıca destekleyici içerik ögelerinden kavram haritası, bilgi haritası, bilişsel haritalar, ön koşul bilgiler, bellek destekleyiciler, bilgilerin uygun sırada sunulması, tekrarlara yer verilmesi gibi bilginin seçilmesini, düzenlenmesini ve bütünleştirilmesini sağlayan farklı stratejilere yer verilmesi gerektiği önerilebilir. Ayrıca çalıştay veya hizmet içi eğitim etkinlikleri yoluyla öğretmenlerin ÖN'leri hazırlama, geliştirme, düzenleme gibi öğretim becerileri geliştirilebilir. Anahtar kelimeler: Öğrenme nesneleri, içerik düzenleme, kavramın içerik ögeleri, fen bilimleri eğitimi.