Fen bilimleri öğretmenlerinin mesleki ve bilimsel tutumlarının incelenmesi: Tokat ili örneği

Bu araştırmada, Tokat İli'ndeki farklı ilçelerde görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin mesleklerine yönelik tutumları ve bilimsel tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, nicel araştırma yaklaşımına dayanan tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Tokat İli merkez ve ilçelerinde (Turhal, Pazar, Erbaa, Artova, Zile, Niksar, Almus, Yeşilyurt, Sulusaray, Reşadiye) yer alan ortaokullarda görev yapan fen bilimleri öğretmeninden veri toplanmıştır. Gönüllü katılımla gerçekleştirilen çalışmaya 91'i kadın ve 83'ü erkek olmak üzere toplam 174 fen bilimleri öğretmeni katılmıştır. Katılımcıların yaşları 24 ile 62 arasında, mesleki deneyimleri ise 1 ile 38 yıl arasında değişmektedir. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından oluşturulan "Demografik Bilgi Formu", Özgür (1994) tarafından geliştirilen "Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği" ile Moore ve Foy (1997) tarafından geliştirilen ve Demirbaş ve Yağbasan (2006) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Bilimsel Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Öncelikle Demografik Bilgi Formu'ndaki açık uçlu soruların nitel analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış, katılımcıların cevapları kodlara ayrılmış ve temalar oluşturularak rapor edilmiştir. Diğer taraftan ölçeklerden elde edilen nicel verilerin betimsel analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerler hesaplanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler için Pearson korelasyon katsayıları yorumlanmıştır. Bağımlı değişkenlerin cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini test etmek için bağımsız örneklemler t-Testi kullanılmıştır. Son olarak, bağımlı değişkenlerin kıdeme göre çoklu karşılaştırmasını yapmak için Tek Yönlü Varyans Analizi (One Way ANOVA) yapılmıştır. Betimsel analizler sonucunda fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının aritmetik ortalamasının yüksek olduğu belirlenmiş ve mesleklerine yönelik olumlu tutuma sahip oldukları ortaya konmuştur. Diğer taraftan, katılımcıların bilimsel tutum düzeylerinin ölçeğin toplamı için orta seviyede olduğu görülmüştür. Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları ile bilimsel tutumlarının toplam puanı arasındaki korelasyon incelendiğinde iki değişken arasında orta düzeyde ve pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Ayrıca bilimsel tutum ölçeğinin alt boyutları ile öğretmenlerin mesleğe yönelik tutumları arasındaki ilişki incelendiğinde öğretmenlik mesleğine yönelik tutum ile dört alt boyut arasında düşük düzeyde ve pozitif yönde anlamlı ilişki (Fen Bilimlerinin Yapısı ve Olaylara Yaklaşım Biçimi, Bilimsel Davranışı Sergileme, Fen Bilimlerinin Toplumdaki Yeri ve Önemi ve Bilimsel Çalışmaları Yapmadaki İsteklilik) bulunmuştur. Bilimsel tutum ölçeğinin alt boyutlarının kendi arasındaki korelasyon değerlerine bakıldığında en yüksekilişki "fen bilimlerinin toplumdaki yeri ve önemi" ile "bilimsel davranışı sergileme" alt boyutları arasında bulunmuştur. Benzer şekilde "bilimsel davranışı sergileme" ile "fen bilimlerinin yapısı ve olaylara yaklaşım biçimi" boyutları arasında da orta düzeyde pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. En düşük anlamlı düzeyde ilişki ise "fen bilimlerinin yapısı ve amacı" boyutu ile "bilimsel kanunlar ve teorilerin yapısı"boyutu arasındadır. Katılımcıların mesleklerine yönelik tutumlarının cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğine bakıldığında kadın öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının erkek öğretmenlere göre daha olumlu olduğu görülmüştür. Bilimsel tutum için cinsiyet değişkenine bakıldığında ise kadın öğretmenlerin bilimsel tutum ölçeği puanları ile erkek öğretmenlerin bilimsel tutum ölçeği puanlarında farklılaşma olmadığı tespit edilmiştir. Alt boyutlara bakıldığında ise erkek öğretmenlerin "bilimsel davranışı sergilemeye" yönelik bilimsel tutumlarının kadın öğretmenlere göre daha olumlu olduğu görülmüştür. Katılımcıların kıdemlerine göre mesleki tutumlarına bakıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Bilimsel tutumların kıdeme göre farklılık gösterip göstermediğine bakıldığında ise "bilimsel davranışı sergileme" alt boyutu ve toplam bilimsel tutum puanı için istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur. Öğretmenlerin demografik özelliklerine bakıldığında, katılımcıların mesleği seçme nedenleri için "meslek sevgisi, çocuk sevgisi" gibi içsel nedenlerin öne çıktığı görülmüştür. Katılımcıların hizmetiçi eğitim alma oranının yüksek olduğu belirlenmiştir. Ayrıca katılımcıların büyük çoğunluğunun bilimsel yayınları takip ettiği görülmüştür. Alanyazında öğretmenlerin mesleklerine yönelik tutumları ve bilimsel tutumları arasındaki ilişkinin incelendiği çalışmaların azlığı dikkat çekmektedir. Çalışmanın sonuçlarının karşılaştırılması için bu konuda daha çok çalışma yapılması önerilmektedir.