Fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer santrale ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları ile sürdürülebilir tüketim davranışları

Bu araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer santrale ve sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları ile sürdürülebilir tüketim davranışlarının düzeyleri, cinsiyet değişkeni açısından farklılık gösterip göstermediği ve bu değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenerek tarama ve ilişkisel desen kullanılmıştır. Veriler, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Türkiye'de devlet veya özel ortaokullarda görev yapan 270 fen bilimleri öğretmeninden (137 kadın, 133 erkek) Google Forms aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada Kişisel Bilgi Formu, Nükleer Santrale Yönelik Tutum Ölçeği (olumlu tutum, olumsuz tutum), Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeği (çevre, ekonomi, toplum, eğitim) ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeği (çevre duyarlılığı, ihtiyaç dışı satın alma, tasarruf, yeniden kullanılabilirlik) kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, cinsiyete göre farklılıkları belirlemek için MANOVA ve değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için korelasyon analizi uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer santrale yönelik olumlu tutumları (X̄=3,73) yüksek, olumsuz tutumları ise (X̄=3,39) orta düzeydedir. Katılımcıların sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları çevre (X̄=4,57), ekonomi (X̄=4,57), toplum (X̄=4,55) ve eğitim (X̄=4,64) alt boyutlarının hepsi için çok yüksek düzeydedir. Sürdürülebilir tüketim davranışlarının ise tasarruf (X̄=4,62) alt boyutunda çok yüksek, çevre duyarlılığı (X̄=3,69) ve yeniden kullanılabilirlik (X̄=3,46) alt boyutlarında yüksek ve ihtiyaç dışı satın alma (X̄=2,24) alt boyutunda ise düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. MANOVA sonuçlarına göre, nükleer santrale yönelik tutumlarda cinsiyet açısından anlamlı farklılık bulunmuştur [Pillai's Trace = .242, F (2, 267) = 42.530, p<.05, η2 =.242]. Erkek öğretmenlerin olumlu tutumları daha yüksekken, kadın öğretmenlerin olumsuz tutumları daha yüksektir. Sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumlarda da cinsiyet açsından fark bulunmuş [Pillai's Trace = .131, F (4, 265) = 9.966, p<.05, η2 =.131]; çevre, toplum ve eğitim alt boyutlarında kadınlar lehine anlamlı farklılık gözlenmiştir. Sürdürülebilir tüketim davranışında da cinsiyet açısından nlamlı bir farklılık olduğu [Pillai's Trace = .053, F (4, 265) = 3.730, p<.05, η2 =.053] gözlenmiş, bu farkın sadece çevre duyarlılığı alt boyutunda kadınlar lehine olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizine göre, nükleer santrale yönelik olumlu ve olumsuz tutumların negatif yönde güçlü bir ilişkiye sahip olduğu (r= -.719) görülmüştür. Olumlu tutum, Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin çevre (r= -.305) ve toplum (r= -.229) alt boyutlarıyla negatif yönlü; olumsuz tutumun ise Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin tüm alt boyutları ve Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeğinin çevre duyarlılığı (r= .234) ile yeniden kullanılabilirlik (r= .258) alt boyutlarıyla pozitif ilişkili bulunmuştur. Sürdürülebilir Kalkınmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin alt boyutlarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeğinin alt boyutları arasındaki ilişkiler için ise çevre alt boyutunun tasarruf (r= .160 ) alt boyutu ile, ekonomi alt boyutunun çevre duyarlılığı (r= .219) alt boyutu ile, toplum alt boyutunun çevre duyarlılığı (r= .444) ve yeniden kullanılabilirlik (r= .334 ) alt boyutları ile, eğitim alt boyutunun ise çevre duyarlılığı (r= .295), tasarruf (r= .331) ve yeniden kullanılabilirlik (r= .167) alt boyutları ile pozitif yönlü ilişkiler göstermektedir. Ayrıca, Sürdürülebilir Tüketim Davranışı Ölçeğinin alt boyutlarından ihtiyaç dışı satın alma, ölçeğin diğer alt boyutları ile negatif yönlü ilişkili olduğu bulunmuştur. Türkiye'nin enerji arzını karşılamak için nükleer santrallere yönelmesi, fen bilimleri öğretmenlerinin bu konudaki farkındalıklarını artırmayı gerektirmektedir. Çalışma, fen bilimleri öğretmenlerinin nükleer enerjiye yönelik tutumları ile sürdürülebilirlik anlayışlarının kısmen ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, enerji politikalarının çevresel, ekonomik ve toplumsal boyutlarını ele alan eğitim programlarıyla öğretmenlerin farkındalıklarının artırılması ve bilimsel temelli dengeli tutumlar geliştirmelerinin desteklenmesi önerilmektedir.