Fen ve teknoloji öğretiminde zihin haritası ve kavram karikatürü etkinliklerin öğrencilerin akademik başarılarına ve sorgulayıcı öğrenme beceri algılarına etkisi

Türkiye'nin PISA 2003 ve TIMSS 1999 araştırmalarından olumsuz sonuçlar elde etmesi öğretim programlarında değişiklik yapılmasına neden olmuştur. Bu bağlamda öğretim programları öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımını temel alan ve yeni bilgileri önceki bilgi ve deneyimleri doğrultusunda yapılandırdığını savunan yapılandırmacı yaklaşım temel alınarak yeniden düzenlenmiştir. Yapılandırmacı yaklaşım özellikle öğretim programlarında yer alan yöntem ve tekniklerinde değişimine neden olmuştur. Son yıllarda bu yaklaşımla birlikte öğrencilerin derse aktif katılımlarını temel alan, öğrencilerin ön bilgilerinin ortaya çıkarılmasında, kavram yanılgılarının ve alternatif kavramalarının belirlenmesinde etkili olan ve öğrencilerin ön bilgileri doğrultusunda onlara yeni bilgileri yapılandırma fırsatını tanıyan teknik, yöntem ve araç gereçler üzerine yapılan çalışmalar büyük artış göstermiştir. Söz konusu araçlardan ikisi zihin haritaları ve kavram karikatürleridir. Genel olarak zihin haritaları iki boyutlu olarak bireyin zihnindeki yapıların, ilişkilerin görsel sunumunu sağlamakta ve renk-şekil-resim gibi sağ beynin kullanımına olanak tanıyarak bilgilerin ve ilişkilerin tekrar geri hatırlanmasını kolaylaştırmaktadır. Aynı zamanda zihin haritalarının öğretmenlere öğrencilerin bilgileri nasıl ilişkilendirdiği ve söz konusu ilişkilerin doğruluğu konusunda geri bildirim sağlayabileceği söylenebilir. Üzerine son yıllarda birçok çalışma yapılan bir diğer görsel araç ise kavram karikatürleridir. Günlük yaşamdan bir olaya ilişkin farklı bakış açılarını ve görüşlerini karikatür karakterlerinin karşılıklı konuşmaları şeklinde sunan kavram karikatürleri; kavram yanılgılarının belirlenmesi, öğrencilerin derse dikkatlerinin çekilmesi ve katılımlarının sağlanması, alternatif bakış açılarının belirlenmesi ve olayları sorgulamalarının sağlanması konularına ilişkin olarak araştırmalarda yer almaktadır. Ancak ilgili literatür incelendiğinde iki görsel araç üzerine yapılan çalışmaların sınırlı düzeyde olduğu görülmektedir. Ayrıca literatürde söz konusu iki aracın birlikte kullanımının etkililiği üzerine bir çalışma ile karşılaşılmamıştır. Bu nedenle söz konusu araştırmanın yapılmasına gerek duyulmuştur.Gerçekleştirilen bu çalışmada fen ve teknoloji öğretiminde zihin haritası ve kavram karikatürü etkinliklerinin öğrencilerin akademik başarılarına ve sorgulayıcı öğrenme becerileri algılarına etkisi araştırılmaya çalışılmıştır. Bu amaçla nicel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desenlerden denkleştirilmemiş eşitlenmemiş ön test son test kontrol gruplu desen kullanılmıştır. Çalışma Manisa ilinin Demirci ilçesindeki iki ayrı ilköğretim okulundan birer sınıf belirlenerek gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu deney grubunda 17 ve kontrol grubunda 17 olmak üzere toplam 34 kişi oluşturmaktadır. Deneysel uygulama Fen ve Teknoloji Ünitelerinden altıncı sınıf ?Madde ve Isı? ünitesinde dört hafta süreyle gerçekleştirilmiş olup deney ve kontrol grubundaki öğrencilere sorgulayıcı öğrenme becerileri algı ölçeği ve geliştirilen akademik başarı testi ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Uygulamanın öncesinde grupların akademik başarı puanlarının (Z=.417; p=.683>.05) ve sorgulayıcı öğrenme becerileri algı puanlarının (Z=.121; p=.919>.05) sıra ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık olmadığı belirlenmiş ve bu nedenle gruplar göreli olarak bağımlı değişkenler bakımından denk olarak kabul edilmiştir. Deneysel uygulama sonrasında uygulanan akademik başarı testi sonuçlarına göre ise grupların sıra ortalamaları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu (Z=2,268; p=.024<.05), sorgulayıcı öğrenme becerileri algıları arasındaki farklılığın ise anlamlı düzeyde olmadığı (Z=1,396; p=.170>.05) belirlenmiştir. Ancak grupların sıra ortalamaları incelendiğinde deney grubunun son test sorgulayıcı öğrenme becerileri algılarının kontrol grubuna göre daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca araştırmada kontrol grubunun son test sorgulayıcı öğrenme becerileri algı puanları ile son test akademik başarıları arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu (r=.693; p=.002<.05); deney grubunda ise bu ilişkinin anlamlı düzeyde olmadığı (r=.385; p=.127>.05) görülmüştür. Araştırmadan elde edilen bulguların yorumlanması sonucunda zihin haritalarının ve kavram karikatürlerinin kullanımına dayalı etkinliklerin fen ve teknoloji derslerinde kullanılmasının öğrencilerin akademik başarılarının ve sorgulayıcı öğrenme becerileri algılarının gelişimi konusunda yararlı olabileceği düşünülmektedir.