Ferrosen temelli C2-simetrik kiral fosfinit bileşikleri ve geçiş metal komplekslerinin sentezi, tanımlanması ve asimetrik transfer hidrojenasyon reaksiyonlarındaki katalitik etkinliklerinin araştırılması

Asimetrik kataliz enantiyomerik saflıktaki bileşiklere olan talebi karşılamak için hızla gelişen bir çalışma alanıdır. Geçiş metallerine koordine olmak üzere yeni kiral ligandların dizaynı ve sentezi asimetrik transfer hidrojenasyon reaksiyonlarının gelişmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Asimetrik katalizde substrata kiralite kazandırmak için kiral bir katalizör gerekmektedir. Etkili bir asimetrik katalizör yüksek saflıkta olması istenen bir enantiyomeri iyi bir optik ve katalitik verimle hızlı bir şekilde üretir. Özellikle, kiral alkoller vermek üzere prokiral ketonların asimetrik transfer hidrojenasyonu son on yılda oldukça dikkat çekmektedir. Kiral metalosen ligandları içeren bileşikler, özellikle kiral ferrosenil ligandları çok yönlü uygulamalarından dolayı son yıllarda büyük önem kazanmış bir asimetrik katalizör sınıfıdır. Ferrosenil grup polimerden biyoorganometalik kimyaya kadar birçok farklı alanda yaygın bir şekilde incelenmiştir. Uygulama alanları arasında kiral ligandlar kullanılarak gerçekleştirilen asimetrik sentez çalışmaları dikkat çekmektedir. Ferrosen temelli kiral fosfinler ve aminofosfinler aralarında hidrojenasyon, hidrosililasyon, çapraz eşleşme reaksiyonları ve aldol kondensasyonunun da olduğu birçok enantiyoseçici reaksiyonda aktif katalizör olarak görev alan geçiş metal kompleksleri oluştururlar. Bazı ferrosenil aminoalkol, fosfin, aminofosfin ve iminodifosfinler ketonların rutenyum(II) katalizli transfer hidrojenasyonlarında ligand olarak başarıyla kullanıldıkları halde, ferrosenil fosfinitlerin bu reaksiyonlardaki katalitik aktiviteleriyle ilgili sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, değişik alkil veya aril grupları içeren kiral bileşiklerden kiral C2-simetrik ferrosenilaminoalkoller hazırlanmıştır. Ferrosenilaminoalkollerin monoklorodifenilfosfin ile reaksiyonlarından yeni C2 simetrik ferrosen temelli bisfosfinit bileşikler sentezlenmiştir. Bu Fosfinitlerin Ru(II), Rh(I) ve Ir(III) metal kompleksleri sentezlenip tanımlanmaları yapılmıştır. Son olarak bu geçiş metal komplekslerinin elektron çekici-verici veya sterik engelli gruplar içeren aril/alkil ve alkil/alkil ketonların transfer hidrojenasyon reaksiyonlarında katalizör olarak kullanılabilirlikleri incelenmiştir.