Ferula cinsinin merwıa (B. FEDTSCH.) alt cinsine ait Türkiye'de bulunan türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar

Günümüzde konvansiyonel ilaçlar ile uygulanan tedavilerde yan ve advers etkilerin görülme sıklığı, bu ilaçların kullanımları açısından büyük dezavantaj oluşturmaktadır. Doğal kaynaklardan yola çıkarak elde edilecek moleküller ile yan etkisi azaltılmış, etkinliği yüksek yeni ilaç molekülünün keşfi, bu dezavantajın çözülmesinde oldukça önemli bir alanı oluşturmaktadır. Hazırlanan tez kapsamında, Ferula szowitsiana türü ve bu türe yakın fakat farklı oldukları düşünülmüş bitkiler ile çalışılmıştır. Bitkiler üzerinde yapılan kemotaksonomik çalışmaların haricinde, toplanan bitki köklerinin diklorometan ve metanol ekstreleri üzerinde sitotoksik aktivite ile yönlendirilmiş izolasyon çalışmaları yapılmış; sitotoksik aktivite görülen diklorometan ekstresi, fraksiyonları ve izole edilen saf bileşikleri üzerinde sitotoksik aktivite tayinleri devam ettirilmiştir. Üç lokasyon arasında yapılan karşılaştırmalar sonucunda, toplamda 57 farklı doğal bileşik izole edilmiş, bu bileşiklerden 9 tanesinin (turcicasulphide, badrakemin-7'-chloride, turcicanol A, turcicanol B, turcica ketone, turcicanol A acetate, galbanaldehyde, 11'-dehydrokaratavicinol, 10'-dehydrokaratavicinol) literatüre ilk defa katılan yeni maddeler oldukları tespit edilmiştir. İzole edilen tüm bileşiklerin spektral analizleri paylaşılmış, stereokimyaları ile literatürde karışıklık teşkil eden moleküllerin doğru stereokimyaları, NOE etkileşim yorumlamaları ve yarı-sentez çalışmaları ile tekrar açıklanmıştır. Aktivite sonuçlarına göre, izole edilen colladonin, conferol, karatavicinol, persicasulphide A ve C, turcicanol A, turcicanol B, turcicanol A acetate, gummosin acetate maddelerinin sitotoksik aktivitelerinin anlamlı olduğu kaydedilmiştir. Elde edilen kimyasal haritalar ve İstanbul Üniversitesi Farmasötik Botanik Anabilim Dalında yürütülen filogenetik ve morfolojik çalışmalar sonucunda farklı olduğu tespit edilen Kırşehir ili Seyfe Gölü lokasyonundaki bitki türüne Ferula latialata; Konya ili Tuz Gölü lokasyonundan toplanan bitki türüne ise Ferula turcica ismi verilmiştir. Bu sonuç, Türkiye'de yetişmekte olan Ferula tür sayısını 26'ya; endemik tür sayısını ise 16'ya çıkarmıştır.