Down sendromlu genç Türk yetişkinlerde değişmeceli dil yetkinliği: Deyimlerin algılama ve anlamlandırılmaları üzerine bir inceleme

Bu çalışma, hafif düzeyde zihinsel yetersizliğe sahip Down sendromlu genç Türk yetişkinlerin imgesel dil kullanımı bağlamında deyim anlamlandırmalarını normal gelişim gösteren kronolojik ve zihinsel yaştaki yaşıtlarıyla karşılaştırmalar yaparak açıklamayı amaçlanmaktadır. Çalışmanın kuramsal temelleri Levorato ve Cacciari'nin (1995, 1999) Bütüncül Ayrıntılama Modeli ve Ortony ve arkadaşlarının öne sürdüğü (1985) Dil Deneyimi Hipotezi'ne dayanmaktadır. 6 tane birinci dereceden ve 6 tane üçüncü dereceden deyim olmak üzere sınıflandırılmış 12 adet bilinirlik düzeyi yüksek ve 12 adet bilinirlik düzeyi düşük deyim, deyim-görsel eşleştirme ve bağlam-içi deyim değerlendirme uygulamaları ile test edilmişlerdir. Tüm katılımcıların zihinsel düzeylerini belirlemek için Stanford Binet Zekâ Testi: Dördüncü Basım kullanılmıştır. Uygulanan testlerin sonuç analiz bulguları, Down sendromlu bireylerde deyimlerin imgesel olarak anlamlandırılmasının kronolojik olarak eşleştirilmiş ve tipik olarak gelişim gösteren akranlarına göre önemli ölçüde daha zayıf olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, Down sendromlu katılımcılar tipik gelişim gösteren ve zihinsel yaş olarak eşleştirilmiş akranlarıyla benzer performanslar sergilemiştir. Test edilen deyim türleri ile ilgili olarak, DS grubundaki katılımcıların bilinirlik düzeyi yüksek birinci dereceden deyimlerde daha iyi bir performans gösterdikleri gözlenmiştir. Bu da, deyimlerin bilinirlik düzeyi ve anlamsal derecesinin önemli etkenler olduğu anlamına gelmektedir. Buna ek olarak, çalışmanın sonuçları Bütüncül Ayrıntılama Hipotezini de doğrulamakta ve bir adım daha ileri taşıyarak Down sendromlu bireylerin, tıpkı tipik olarak gelişim gösteren akranları gibi, bir deyimin imgesel anlamını yorumlarken bağlamdan yararlanabildiğini göstermektedir. Bu çalışmanın, dilbilim alanının yanı sıra, Down sendromlu bireylerin hayatında eğitim ve tedavi edici yaklaşımlarıyla önemli bir yere sahip özel eğitim uzmanları, dil ve konuşma terapistleri, öğretmenler ve ailelerin dil-temelli bakış açılarına ve uygulamalarına da katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Anahtar sözcükler: Türkçe deyim kavrama, deyim sınıflandırması, hafif düzey Down sendromu, Down sendromlu genç yetişkinler, tipik gelişim gösteren akranlar