Deyimler
100 theses under this subject heading
Kazan Tatar Türkçesindeki halk inançları ve inanışlarıyla ilgili deyimler ve kalıp sözler
Bu çalışmada öncelikle Tatar (Kazan) Türklerinin, inançları ve inanışlarıyla ilgili olarak kullandığı deyimler belirlenmiş, bu deyimler Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. İkinci olarak, Tatarların dini görüşlerini, dilek ve beddualarını, yeminlerini, halk inanışlarını, geleneksel uygulamalarını, mitolojik inanışlarını ve halk öğretilerini yansıtan kalıp sözler belirlenerek değerlendirilmiştir. Bu konular keskin çizgilerle ayrılamasa da inançlarla ve inanışlarla ilgili olarak ayrı bölümlerde incelenmiştir. Kazan Tatarları, 922 yılında İslamiyet'i kabul etmişlerdir. Bu dinin esas dili olan Arapça'nın etkisiyle, kültür hafızalarındaki söz kalıplarının ciddi oranda değişmiş ya da kaybolmuş olduğu görülmektedir. Bu da dilek, beddua ve yemin sözlerine, uygulamalarına, âdetlerine yansımıştır. Tatar Türkçesindeki 1059 madde başı deyim ve kalıp sözün incelendiği çalışmada sözlerin Türkçe karşılıkları, Türkçe açıklamaları ve varsa kısaca ortaya çıkışlarıyla ilgili anlatılara yer verilmiştir. Tatarların halk inanç ve inanışlarıyla ilgili sözlük niteliğinde hazırlanmış bu çalışmada Tatarların manevi kültürüyle ilgili pek çok bilgiye ulaşmak mümkündür. Araştırma sonucunda Kazan Tatarlarının inanç ve inanışlarıyla ilgili derli toplu bir sözlük çalışmasının olmadığı görülmüştür. Kanımızca, Türkiye'de Kazan Tatarlarının kültürüyle ilgili araştırma yapmak üzere yeterli ve doğru bilgiye ulaşmak için böyle bir çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.
Edirneli Şevki Divanı'nda sosyo-kültürel ve tarihsel hayata bir bakış
Bu çalışmanın konusu, "Edirneli Şevkî Divanı'nda Sosyo-Kültürel ve Tarihsel Hayata Bakış"tır. Çalışmamızın giriş kısmında, edebiyat, kültür, sosyal hayat ve tarih ilişkisi üzerinde durduk. Çalışmamızın metin kısmı üç ana bölümden oluşmaktadır: Edirneli Şevkî'nin hayatı, eserleri ve yaşadığı dönemin sosyo-kültürel ve tarihsel hayatına bakış; sosyo-kültürel hayata bakış; tarihsel hayata bakış. Çalışmamızda tarafsız, nesnel ve bilimsel çizgiden sapmayan bir metot gözettik.Ana kaynak olarak "Edirneli Şevkî Dîvânı, Haz. Prof. Dr. Halil İbrahim YAKAR, Konya, 2010" adlı eseri baz aldık. Çalışmamızı hazırlarken ilk önce eseri baştan sona taradık. Daha sonra ilgili unsurları, sosyo- kültürel hayata ve tarihsel hayata yansıyan unsurları bulup fişledik. Hemen arkasından bu fişleri tasnif ettik. İhtiyaç duyulan düzenlemelerden sonra seçilen beyitlerin nesre çevirisini yaptık. Devamında ilgili unsurlara göre yorumlarda bulunduk. Şahsi yorumlarımız yanında, ilgili kaynaklarda zikredilen açıklamalara da yer verdik. Anahtar Kelimeler: Edirneli Şevkî, Sosyo-Kültürel Hayat, Tahlil, Klasik Türk Şiiri.
Deyim öğretiminin İtalyanca çeviri dersinde metinleri anlamaya etkisi
Bir dilin sözvarlığı içerisinde önemli yere sahip olan deyimler, yabancı dil öğrencileri ve çevirmenler için birçok sorun yaratmaktadır, ancak bugüne kadar öğretimlerine yeterince önem verilmemiştir. Araştırma, deyimleri ve deyim öğretimini merkeze alarak bu öğretiminin İtalyanca çeviri dersinde öğrencilerin yazılı metinleri anlama becerileri üzerindeki etkisini belirlemeyi hedeflemiştir. Tek gruplu öntest-sontest deneme modeline göre gerçekleştirilen araştırma Yıldız Teknik Üniversitesi Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümü İtalyanca Çeviri dersini alan dördüncü sınıf öğrencileriyle yürütülmüştür. Grup 17 kişiden oluşmuştur. Çalışmada araştırmacı ve uzmanlar tarafından hazırlanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış Okuduğunu Anlama Becerisi Ölçme Aracı öntest ve sontest olarak iki kez uygulanmıştır. Eşleştirme Testi 1 ve Eşleştirme Testi 2 sontest olarak bir kez uygulanmıştır. Hazırlanan ders planlarına göre toplam olarak 14 ders saati süren ve 7 etkinlik içeren deyim öğretimi yapılmıştır.Araştırma sonucunda; deyim öğretimi uygulanan İtalyanca çeviri dersinde öğrencilerin yazılı metinleri anlama, yazılı metinlerde mecazi dili tanıma ve anlamlandırma ve ana karakteri betimleme becerilerini ölçmeye yönelik olarak uygulanan öntest puanları ve sontest puanları arasında anlamlı bir farkın olduğu yönünde kurulan üç denence ispatlanmıştır. Deyim öğretimi yapılan İtalyanca çeviri dersinde deyimleri hatırlama becerilerini ölçmeye yönelik olarak uygulanan iki sontest'te öğrencilerin aldıkları eylem içermeyen ve eylem içeren deyimleri hatırlama becerisi puanları arasında anlamlı bir farkın olduğu, ayrıca bağlam içerisinde ve bağlam olmadan verilen deyimleri hatırlama becerisi puanları arasında anlamlı bir farkın olduğu yönünde kurulan iki hipotez ispatlanmıştır.Anahtar Kelimeler: deyim öğretimi, yabancı dil öğretimi, çeviri eğitimi, okuduğunu anlama.
Türkiye Türkçesindeki deyimlerin söz dizimsel özellikleri
Bir dilin söz varlığı içinde önemli bir yer tutan, en az sözcükle en etkili anlatımı sağlayan sözlü ve yazılı anlatımın vazgeçilmez unsuru deyimler, derin yapıdaki anlamlarının yanında yüzey yapılarını oluşturan özellikleri açısından araştırılması gereken sözlerdir. Bu nedenle, bu çalışmada deyimlerin hangi biçimlerle ve hangi kelime türlerinin bir araya gelmesi ile oluştuğu incelenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla Ömer Asım Aksoy'un "Deyimler Sözlüğü"ndeki (Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü 2) deyimlerin anlamları üzerinde durulmadan yalnızca dilbilgisi açısından yapıları incelenmiş, kelime grubu yapısındaki deyimler ve cümle yapısındaki deyimler olmak üzere iki ana başlık altında, çeşitlerine ayırılarak sınıflandırılmıştır. Deyimlerin ayrışabilen kelime grupları olması her deyimin kendi kategorisi içinde tek tek ele alınarak incelenmesini sağlamış, deyimi oluşturan kelime gruplarının ne olduğu belirtilmeye çalışılmıştır. Deyimler incelenirken kelime grubu yapısındakilerin yanında cümle yapısında olanların da tasnifi yapılmıştır. Ayrıca incelenen deyimlerin başlıklar altında yüzdelerini göstermek için çizelgeler oluşturulmuştur. Böylelikle hangi kelime grubu üzerinde deyimleşme oranının fazla olduğu ve kelime gruplarının birbirlerine nasıl bağlandıklarının ve deyimlerde geçen cümle oranının tespiti yapılmıştır.
Ömer Seyfettin hikâyelerinde söz varlığı
ÖZETYüksek Lisans TeziÖmer Seyfettin Hikâyelerinde Söz VarlığıTuncay TürkbenBozok ÜniversitesiSosyal Bilimler EnstitüsüTürk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı2012: 382 SayfaSöz varlığı, bir dile ait sözlerin bütünüdür. Söz varlığının içinde, bir dilin kendi öğelerinden oluşmuş, bunun içine yabancı öğelerinde girebildiği temel söz varlığı, terimler, kalıp sözler, deyimler, atasözleri, ikilemeler vb. öğeler yer alır. Dilimiz söz varlığının içerdiği bu öğeler açısından zengin olmasına rağmen yapılan çalışmalar kısıtlıdır. Bu nedenle söz varlığını belirleme çalışmalarının önemi gün geçtikçe artmaktadır.Bilindiği gibi her şair ve yazarın, kendine has bir söz hazinesi vardır. Şair ve yazarlar bu söz hazinelerindeki sözcükleri kendilerine özgü bir üslûpla şekillendirir, düzeltir, yontar, onlara yeniden ve sürekli hayat verirler. Ömer Seyfettin Hikâyelerinde Söz Varlığı adlı bu çalışmamla da yazarın hikâyelerindeki zengin söz varlığını ortaya koymak ve bu doğrultuda yapılan çalışmalara katkıda bulunmak amaçlanmıştır.Bu amaç doğrultusunda öncelikle ?söz varlığı ve kapsamı? ele alınmıştır. Söz varlığının içerdiği öğeler ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Daha sonra, Türk yazınında hikâye türünün yerleşip gelişmesinde oldukça önemli katkıları bulunan Ömer Seyfettin'in hayatı, hikâyeciliği ve fikirleri ele alınmıştır. İnceleme bölümünde hikâyelerdeki söz varlığı öğeleri (atasözleri, deyimler, ikilemeler, terimler, kalıp sözler, lakaplar, argo ve kaba ifadeler) saptanmıştır.Ayrıca, Ömer Seyfettin'in hikâyelerindeki söz varlığını ortaya koyan bu çalışmayla, dönemin maddi ve manevi kültürü hakkında ipuçları yakalamak ve Türkçenin söz varlığına katkıda bulunmak amaçlanmıştır.Sonuçta, Türk hikâyeciliğinde önemli bir basamak olan Ömer Seyfettin'in hikâyeleri dil malzemesi bakımından zengin bir söz varlığına sahip olduğunu göstermektedir.Anahtar Sözcükler: Ömer Seyfettin, Söz Varlığı, Atasözleri, Terimler, Deyimler.
Tanıklarıyla tarama sözlüğü'nde deyimler
Bu çalışma, Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü'ndeki deyimleri söz dizimi açısından incelemek ve Türkiye Türkçesinde kullanılıp kullanılmadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu bağlamda söz konusu sözlükte yer alan deyimler incelenmiştir. Çalışma beş ana bölümden oluşmuştur. Çalışmanın giriş bölümünde, amaç, kapsam, yöntem, kuramsal açıklamalar ve sınırlılıklar üzerinde durulmuştur. Bu bölümde ayrıca deyimlerin diğer söz öbekleri ile ilişkileri, deyim-anlatım kalıbı, deyim-atasözü, deyim-ikileme ilişkisi hakkında bilgi verilmiştir. "Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü'ndeki Deyimlerin Söz Dizimi Özellikleri" başlığı altında deyimler söz dizimi açısından sınıflandırılmıştır. "Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü'ndeki Deyimlerin Türkiye Türkçesiyle Karşılaştırılması" başlığı altında deyimler "Türkiye Türkçesinde Kullanılan Deyimler", "Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü'ndeki Deyimlerden Türkiye Türkçesi Söz Varlığında Eş / Yakın / Zıt Anlamda Karşılığı Olan Deyimler", "Türkiye Türkçesinde Kullanılmayan Deyimler" olarak alt başlıklar altında incelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde, incelenen deyimlerle ilgili ulaşılan sonuçların değerlendirmesi yapılmıştır. Türkiye Türkçesindeki kullanım sayıları üzerinde durulmuştur. Anahtar Kelimeler: Tanıklarıyla tarama sözlüğü, deyimler, Türkiye Türkçesi, söz dizimi, anlam.
Türkçe atasözleri ve deyimlerde tanrı kavramına din psikolojisi açısından bir yaklaşım
Genellikle edebiyatın konusu kapsamında değerlendirilmiş olmasına rağmen atasözleri ve deyimler din psikolojisi alanında incelenebilir özelliklere sahiptir. Bu nedenle öncelikle yapılması gereken şey dini muhtevaya sahip atasözleri ve deyimleri din psikolojisi açısından değerlendirmek olmalıdır. Çünkü din psikolojisi dindar bireyi ele alır ve bu bakımdan atasözleri ve deyimler topluma mal edilmiş olmasına rağmen bireylerin dini duygu, düşünce ve davranışları sonucu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Türk toplumunun dini bağlamda söylediği her atasözü din psikolojisi bağlamında rahatlıkla çalışılabilir. Bu çalışma, atasözleri ve deyimlerde Tanrı algısı ve tasavvurunun din psikolojik analizinden meydana gelmektedir. Muhtevasında Tanrı, Rab, İlah, Allah, Rahman, Hak ve Rahmet bulunan atasözleri belli bir bütünlük içerisinde incelenip din psikolojisi ile alakalı olarak değerlendirilmeye gayret edilmiştir. Ayrıca Tanrı kavramının Türk toplumunda nasıl bir zemine oturtulduğu ve Tanrı tasavvurlarının din psikolojik bağlamda ne mana ifade ettiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar kelimeler: Atasözleri ve deyimler, Allah'ın sıfatları, Tanrı tasavvuru,Tanrı algısı, din psikolojisi.
Türkmen Türkçesinde örtmece söz varlığı: Anlamsal ve biçimsel bir analiz çalışması
Çalışmanın birinci bölümünde insanın evrimine ve toplumun evrimine yer ve- rilmiştir. Bu bölümde çeşitli çalışmalardan alınan görüşlere ve örneklere de yer ve- rilmiştir. Bu bölümde ayrıca tabunun tanımına da yer verilmiştir. Tabu tanımından sonra mitoloji, tabu, din ve senkretizm tanımını yer verildikten sonra toplumların örtmece sözcükleri nasıl ortaya çıkardıkları incelenip örnekler verilmiştir. Birçok toplumda yer alan örtmece sözcüklerin nasıl ortaya çıktığı incelenip örneklere yer verilmiştir. Bu bölümde ayrıca tezde yer alan araştırma konuları da tek tek incelen- miştir. Bu tez konularının araştırma yapısı ve eski Türk kaynaklarında yer alan ör- nekleri başlık altlarında verilmiştir. Araştırma yapılırken nasıl bir yol izlenildiği ör- nekler ile desteklenerek gösterilmiştir. Başta Dîvân-u Lugâti't-Türk olmak üzere önemli eski kaynaklar incelenmiş ve örtmece tanımına uyan sözcükler çalışmalar içerisinde belirtilmiştir. Bu başlıklar incelenirken diğer Türk lehçelerinden çalışmala- ra ve örneklere de yer verilmiştir. İkinci bölümde Türkmenistan, Türkmen adının oluşumu, Türkmen alfabesi ve Türkmen edebiyatı hakkında bilgiler verilmiştir. Bu bölümde Türkmen edebiyatının kökeni, oluşumu ve evreleri tek tek ele alınarak ince- lenmiştir. Belli başlı Türkologların yaptığı çalışmalar örnek olarak eklenmiştir. Türkmen adının oluşumu hakkında yazılan makaleler üzerinden değerlendirmeler, çalışmalar incelenmiş ve Türkologların görüşlerine yer verilmiştir. Türkmen alfabesi üzerine yapılan çalışmalardan bilgiler alınmış ve güvenilir internet kaynaklarından detaylı bilgiler alınıp eklenmiştir. Üçüncü bölümde ilk bölümde bilgisi verilen örtmece başlıklarının Türkmence karşılıkları tablolar halinde verilmiştir. Bu karşılıklar Türkmen kaynak kişisi tarafın- dan verilmiş olup daha sonra bu bilgileri destekleyici bilgiler kaynakça gösterilerek belirtilmiştir. Ayrıca kaynak kişilerin bulunduğu eyaletler tablolarda belirtilmiştir. Bu başlıklar altında Türkmen atasözleri-deyimlerine tablolar halinde yer verilmiş ve diğer Türk lehçelerinden örnekler verilerek bulunan örtmece sözcüklerin kökenine ve anlamına bakılmıştır. Sonuç bölümünde ise yapılan ve araştırılan birçok çalışma ne- ticesinde elde edilen veriler ve bilgiler ışığından bir sonuca ulaşılmıştır.
Yaşar Kemal'in "Çakırcalı Efe" romanındaki söz varlığı
Dil, insanlar arasında anlaşmayı sağlayan önemli bir vasıtadır. Bu vasıta zaman içerisinde, kendini geliştirerek ve zenginleşerek günümüze kadar gelmiştir. Dilin anlamlı en küçük birimi kelimelerdir. Ancak günlük hayatta karşılan bazı durumlar ve nesneler tek bir kelimeyle karşılanamamaktadır. Bu nedenle, söz varlığı değer kazanır. Söz varlığı; bir dilin sadece ölçünlü dilde kullanılan sözcüklerini değil o dili oluşturan toplumun gelenek göreneğini, maddi ve manevi kültürünü, yaşanmışlıklarını ve dünya görüşünü yansıtan tüm sözcüklerini kapsar. Söz varlığı çalışmalarıyla dilin tarihi süreç içinde gelişimine ve değişimine ışık tutulur. Böylece dilde meydana gelen ses, anlam ve şekil değişiklikleri ortaya çıkarılır. Bu çalışmada, Yaşar Kemal'in Çakırcalı Efe romanındaki söz varlığının ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda Ömer Asım Aysoy'un Atasözleri ve deyimler 1-2 ile Vecihe Hatiboğlu'nun Türk Dilinde İkileme adlı eserleri temel çerçeve alınıp diğer kaynaklardan da yararlanılarak romandaki söz varlığı unsurları kaynak tarama yöntemiyle tespit edilmiştir. Tespit edilen unsurlar sınıflandırılarak romanda geçtikleri cümleler, sayfa numaralarıyla birlikte verilmiştir. Bunların sözlüksel dizini yapılmıştır. Elde edilen bulgulardan yararlanılarak Yaşar Kemal'in Çakırcalı Efe romanında Türk dilinin söz varlığını etkin şekilde kullandığı tespit edilmiştir. Anlatımında söz varlığının ikileme ve deyim ögelerinden sıkça yararlandığı görülmüştür. Bu çalışmayla Türk dilinin gücünü, zenginliğini ve anlatım imkânlarını yansıtan pek çok ikileme, deyim, atasözü, ortaya çıkarılmıştır. Saptanan bu söz varlıklarının, Türk dilinin geniş söz varlığının ortaya çıkarılmasına katkı sağlayacağı beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Çakırcalı Efe, Deyim, Söz varlığı, Yaşar Kemal
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan atasözü ve deyimlerin öğrencilerin dil kullanımına etkisi
Atasözleri, uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş, öğüt verici nitelikte sözlerdir, deyimler ise genellikle gerçek anlamından az çok ayrı, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbekleridir. Araştırmanın amacı ortaokul Türkçe ders kitaplarında kullanılan deyim ve atasözlerinin, öğrencilerin dil kullanımındaki etkisini betimsel analiz ve anket yöntemlerini kullanarak incelemek ve analiz etmektir. Araştırmada ortaokul Türkçe ders kitaplarında (5-7) yer alan atasözleri-deyimler ve geçiş sıklığı tespit edilmiştir. 1090 atasözü ve deyim belirlenmiş ve incelenen ders kitaplarındaki tekrar sıklıklarının toplamda 1686 olduğu görülmüştür. Şubat 2017- Mart 2017 tarihleri arasında 3 farklı ortaokulda, 964 öğrenciye anket uygulanmış verilen cevaplar betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Öğrencilerin, likert tipi tutum ölçeğine verdikleri cevaplar ise IBM SPSS (Statistics Package For Socials Sciences) 23.00 paket programında değerlendirilmiştir. Çalışma sonucu olarak, elde edilen bulgulardan yola çıkarak öncelikle ortaokul Türkçe ders kitaplarının deyim bakımından zengin ancak atasözü bakımından oldukça yetersiz olduğu görülmüştür. Öğrenciler atasözlerini deyimlerden daha iyi tanımlamakta ve daha sık kullanmaktadır. Ancak anlamlı bir fark olmasa da bildikleri deyim sayısı atasözlerinin sayısından fazladır (146 deyim 479 kullanım sıklığı, 118 atasözü 1258 kullanım sıklığı). Öğrencilerin konuşma dilinde kullandığı kalıp sözler çarpıtılmış Türkçe kelimeler ve düzgün kullanılan İngilizce kelimeler ağırlıklıdır. Türkçeye verilen önem düşüktür. Öğrenciler yazı dilinde deyimleri sıklıkla kullanırken günlük konuşmalarında kalıp sözleri tercih etmektedir. Öğrencilerin yazı dili ve konuşma dili arasında fark tespit edilmiştir. Tartışma bölümünde araştırmadan elde edilen sonuçlar, ilgili araştırmalar kısmında kısaca bahsedilen benzer çalışmaların sonuçlarıyla karşılaştırılmıştır. Öneriler kısmında ise yazarlara yayınevlerine ve araştırmacılara bazı tavsiyelerde bulunulmuştur.
Psikoterapide atasözleri ve deyimlerin kullanımı
Psikoterapilerde genelde Batı'nın, özelde Amerika'nın yerel (kendi kültürüne ait) psikolojisi olan anaakım psikoloji yaklaşımlarından esinlenen psikoterapi yöntem ve yaklaşımlarının kullanılıyor oluşu, farklı kültürel zemine sahip bireyler için, kimi zaman güvensizliklere, tereddütlere ve bazen de yanlış anlaşılmalara neden olmaktadır. Bu nedenle gerek psikoterapi hizmetinin daha geniş kitlelere ulaşması ve de terapi sürecinde danışanların daha etkin yararlanabilmesi için psikoterapi ve psikolojinin yerelleşmesi önemlidir. Bu çalışmada, psikolojinin ve psikoterapinin yerelleşmesi ihtiyacına dayalı olarak, atasözleri ve deyimlerin psikoterapide kullanımı incelenmiştir. Bu çerçevede çalışmanın amacı, psikoterapinin etkinliğini artırma ve nihai amaçlara ulaşma konusunda atasözleri ve deyimler kullanılabilir mi, bu konuda terapistlerin düşüncelerini anlamak olmuştur. Ayrıca danışan ile terapistin ortak dil kullanarak teröpatik bağlantıyı sağlama konusunda atasözleri ve deyimlerin etkisini öğrenmeyi amaçlamıştır. Bunların sonucu olarak da, atasözleri ve deyimlerin psikolojinin ve psikoterapinin yerelleşmesine katkısını incelemek amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede katılımcılarla yarı yapılandırılmış sorular bağlamında görüşme gerçekleştirilerek kaydedilmiştir. Çalışmanın katılımcılarını, İstanbul'da yaşayan ve farklı alanlarda çalışan, farklı yaşlarda ve farklı cinsiyetten 10 psikoterapist oluşturmaktadır. Araştırma bulgularına göre, atasözleri ve deyimler psikoterapinin etkinliğini artırmak ve danışanın hayatta bir kişi olarak kendi tarzını belirlemesine katkı için kullanılabileceği belirlenmiştir. Terapötik ittifakın sağlanmasına katkı sağlayan atasözü ve deyimlerin, terapi sürecinin farklı bağlamlarında kullanılabileceği ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlardan yola çıkarak, psikoterapinin ve psikolojinin yerelleşmesine yönelik olarak atasözü ve terapi ilişkisinin araştırılmaya devam etmesi ve atasözlerinin terapötik etkisinin araştırılması önerilmektedir.
Sultan Raev'in Topon eserinde söz varlığı
Söz varlığı, bir dilde bulunan atasözleri, deyimler, kalıp sözler, ikilemeler, terimler, yabancı sözcükleri kapsayan kelime hazinesidir. Bir dilin söz varlığı incelenirken yazar ve şairlerin eserlerinin söz varlığı önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Yaşadıkları toplumun dilini, dinini, kültürünü, toplumsal olaylarını bu eserlerde görmek mümkündür. Bu tez çalışmasında da Sultan Raev'in Topon eserinin söz varlığı tespit edilmesi amaçlanmıştır. Tez çalışması dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kırgız Türkleri başlığı altında Kırgız Tarihi, Kırgız Türkçesi ve Kırgız Edebiyatı hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde yazar Sultan Raev'in hayatı, edebi kişiliği, eserlerini içermektedir. Üçüncü bölümde söz varlığının içerdiği ögeler olan atasözleri, deyimler, ikilemeler, terimler, kalıp sözler ve yabancı sözcükler hakkında bilgiler verilmiştir. Son bölüm ve çalışmanın ana kısmı olan Topon eserinin söz varlığı tespit edilmiştir. Bu çalışma sayesinde yazar Sultan Raev'in Kırgız Türkçesinin hangi unsurlarını, ne kadar ve ne derece kullandığı tespit edilmiş ve Kırgız edebiyatına yapmış olduğu katkıyı ortaya çıkartmaya çalışılmıştır.
Yabancılara Türkçe öğretimine yönelik ders kitaplarının atasözleri ve deyimler açısından incelenmesi
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözvarlığı öğretimi büyük öneme sahiptir. Çünkü birey dili öğrenirken öncelikli olarak o dilin sözvarlığı ögeleriyle karşılaşmaktadır. Sözvarlığı; sözcükler, atasözleri, deyimler, kalıp sözler, kalıplaşmış sözler gibi birçok ögeyi barındırmaktadır. Sözvarlığının, dilin ait olduğu ulusun kültürünü de içinde bulundurması nedeniyle dil öğretiminde önemli bir yeri vardır. Yabancılara Türkçe öğretme amacıyla hazırlanan ders kitapları, içerisinde yer alan konular, temalar ve metinler sayesinde öğrenciye sözvarlığı ögelerini bir bütün içinde görme olanağı sağlamaktadır. Bu nedenle kitapların ve içindeki metinlerin dilin sözvarlığı ögelerini öğreniciye doğru bir şekilde sunması gerekmektedir. Bu çalışmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan Gazi Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Türkçe Ders Kitaplarında (A1-A2, B1-B2, C1) bulunan okuma ve dinleme metinlerini deyim ve atasözü kullanımı bağlamında incelemek amaçlanmıştır. Çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Her bir ders kitabında yer alan atasözleri ve deyimler, düzeylere göre sıklık ve yüzdelik bağlamında ele alınmış; ders kitaplarında en sık kullanılan deyim ve atasözleri saptanmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda temel düzeyde Gazi Türkçe ders kitabında %13,42 orta düzeyde %42,36 ileri düzeyde ise %44,21 deyim saptanmıştır. Atasözü olarak ise Gazi Türkçe ders kitabında ileri düzeyde 3 atasözü kullanılmıştır. İstanbul Türkçe ders kitabında temel düzeyde %9,42 orta düzeyde %24,59 ileri düzeyde ise %65,98 deyim saptanmıştır. Atasözü olarak ise İstanbul Türkçe ders kitabında sadece orta düzeyde 7 atasözü kullanılmıştır. Yedi İklim Türkçe ders kitabında temel düzeyde %13,34 orta düzeyde %48,91 ileri düzeyde ise %37,74 deyim saptanmıştır. Atasözü olarak ise temel düzeyde 8, orta düzeyde 10, ileri düzeyde ise 11 atasözü kullanılmıştır. Sonuç olarak en çok deyim ve atasözünün Yedi İklim ders kitabında kullanıldığı ve düzeyler arasında aşamalı bir artış görüldüğü sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar sözcükler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, sözvarlığı, deyim, atasözü, ders kitapları.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında geçen atasözü ile deyimlerin tespit ve sınıflandırılması
Atasözü ve deyimler, konuşucuya az sözle çok şey ifade etme imkânı sunmasının yanında, dilin kıvraklığını ve zenginliğini yansıtması bakımından dilin önemli unsurlarıdır. Bu unsurlar, çocuklara ölçünlü dili öğretmeyi ve onların dil becerilerini geliştirmeyi temel amaç edinen Türkçe dersleri sayesinde kazandırılmaya çalışılmaktadır. Bu kapsamda öğrencilerin atasözü ve deyimlerle en sık karşılaştıkları ders materyalleri Türkçe ders kitaplarıdır. Bu çalışmanın amacı, 2021- 2022 ile 2022- 2023 eğitim ve öğretim yıllarında Talim ve Terbiye Kurulu tarafından MEB'e bağlı okullarda okutulmasına onay verilen Anıttepe, Ata, Ekoyay, MEB ve Özgün Yayınlarınca hazırlanan 9 adet; 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerde ve okuma metinlerinde yer alan atasözü ve deyimlerin varlığını tespit edip söz konusu unsurları çeşitli başlıklarda sınıflandırmaktır. Araştırma nitel araştırma biçiminde yapılmış, veriler doküman analizi yöntemiyle elde edilmiştir. Çalışma sonucunda 5. sınıflar kitabında 150; 6. sınıflar kitaplarında 660; 7. sınıflar kitaplarında 453 ve 8. sınıflar kitabında ise 183 olmak üzere toplamda 1446 deyime ve 5. sınıflar kitabında: 24; 6. sınıflar kitaplarında 69; 7. sınıflar kitaplarında 25 ve 8. sınıflar kitabında 7 olmak üzere toplamda 125 atasözüne ulaşılmıştır. Deyimler "duygu, durum, öğüt ve diğer" başlıkları altında sınıflandırılarak duygu kategorisinde 227, durum kategorisinde 614, öğüt kategorisinde 32 ve diğer kategorisinde 409 deyim olduğu görülmüştür. Konularına göre "erdemler, millî kültürümüz, birey ve toplum, hak ve özgürlükler, bilim, sağlık ve spor" başlıklarında sınıflandırılan atasözlerinde ise çoğunluğun erdemler başlığı altında yer aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca deyimler oluşum şekilleri bakımından ögelerine ayrılmış ve büyük bir bölümünün "nesne + fiil ve yer tamlayıcısı + fiil" bağlantısı biçiminde birleştiği saptanmıştır. Son olarak her bir sınıf düzeyinde, tarama sonucu elde edilen atasözü ve deyimlerden oluşan ve söz konusu unsurların hangi yayınevinin ders kitabında geçtiğinin belirtildiği bir sözlük hazırlanmıştır.
Kur'an-ı Kerîm'deki bazı deyimlerin çeviri stratejileri açısından değerlendirilmesi
Bu araştırmanın amacı, Kur'an-ı Kerim'in Türkçe çevirilerinde deyimlerin aktarılmasında kullanılan çeviri stratejilerini saptamak, çevirmenlerin verdikleri eşdeğerliklerin nedenlerini ortaya koymaktır. Bu araştırmada mevcut durum analizi için betimsel metot izlenmiş ve ayrıntılı literatür taraması yapılmıştır. Çalışmanın evrenini Kur'an ve İncil çevirileri çevirileri oluştururken, örneklemini on farklı meal çerçevesinde incelenecek olan Kur?an?daki deyimler oluşturmaktadır. Eşsüremli yaklaşım uygulanmış olan bu çalışma, kaynak taraması yöntemine dayanmaktadır. Bu çerçevede, analiz edilecek on Kur'an meali ışığında daha önce belirlenen Kur'an'daki deyimler yapısal ve anlamsal yönden incelenmiştir. Araştırma sonunda elde edilen bulgular, Kur'an çevirmenlerinin Kur'an'daki deyimleri çevirirken genel bir yöntem benimsemediklerini, benzer deyimlerde çok farklı stratejiler kullandıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca meallerin kullandıkları yöntemler içeresinde en çok biçim aktarımının bulunması, çevirmenlerde kaynak dili erek dile aktarama endişesinin ön plana çıktığını ifade etmektedir. Ekleme ifadelerin yoğun bir şekilde verilen eşdeğerliklerde yer alması çevirmenlerin anlamsal alandan kopmak istemediklerini ifade etmesinin yanı sıra doğrudan anlamı temel alan stratejileri tercih etmelerindeki düşük yüzdelik oran, çevirmenlerin, mümkün olduğunca, erek dilin tüm imkânlarını kullanmadıklarının göstergesi olmuştur.
Deyim öğretiminde kavram karikatürü kullanımının öğrencilerin akademik başarı ve tutumlarına etkisi (Toondoo uygulaması örneği)
Yapılandırmacı yaklaşıma uygun olarak günümüz öğrencilerinin derse karşı ilgilerini artıracak, ders dışındaki sosyal hayatta da kendilerini geliştirmelerine yardımcı olacak öğrenme ortamlarıyla tanıştırılması gerekmektedir. Bu öğrenme ortamlarından biri olan mobil öğrenme ortamı, öğrencilere öğretmenleri ve arkadaşlarıyla derse ve konuya yönelik iletişim kurma olanağı sağlanması, öğrencilerin farklı bir ortamda öğrenmenin hazzını keşfetmelerine imkân tanıması, görsel bir materyal olarak kavram karikatürleriyle deyim öğrenimini/öğretimini mümkün kılması açısından önem arz etmektedir. Mobil öğrenme ortamında kavram karikatürleriyle Türkçe deyimleri öğrenmenin 6.sınıf öğrencilerinin başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisiyle yüz yüze öğretimle Türkçe deyimleri öğrenmenin 6. sınıf öğrencilerinin başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisini incelemek amacıyla yapılan çalışmada, karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı ardışık desen kullanılmıştır. Güvenirlik analizi için 2018- 2019 eğitim öğretim yılında Düzce/Merkez Mustafa Kemal Ortaokulundaki 228 6. sınıf öğrencisine 25 maddelik test uygulanmıştır. Uygulama sonucunda, testin güvenirliğine ilişkin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0,723 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, hazırlanan testin güvenilir olduğunu göstermektedir. Araştırmanın nicel verilerini elde etmek için hazırlanan Türkçe Deyim Öğrenme Başarı Testi (TDÖBT) ile Türkçe Dersine Yönelik Tutum Ölçeği (TDYTÖ) DG ve KG'deki öğrencilere ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Ön test sonrası DG'deki öğrenciler, akıllı telefonlarıyla katıldıkları WhatsApp gruplarında kavram karikatürleriyle deyim öğrenme sürecini devam ettirirken KG'deki öğrenciler, yüz yüze öğretimle ve geleneksel yöntemle sınıf ortamında eğitim sürecini tamamlamışlardır. Araştırmanın son aşamasında DG öğrencilerinin uygulamaya yönelik görüşleri alınarak nitel veriler toplanmış, çalışmanın etkililiği ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına bakarak kavram karikatürleriyle deyim öğretimi yapılan öğrencilerin Türkçe Deyimleri Öğrenme Başarı Testi puanlarının çok yüksek olduğu, kavram karikatürleri kullanılan öğretim yönteminin geleneksel öğretim yöntemine göre daha başarılı olduğu, kavram karikatürleriyle deyim öğretiminin Türkçe dersine yönelik tutumlarda etkili olduğu gibi sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Kavram Karikatürü, Deyim Öğretimi, Toondoo, Mobil Öğrenme, Görsel Okuma
Meşbaşe İshak'ın "Bitmeyen Umutlar I-II, Taşdeğirmen, Sürülenler ve Hehesher" romanlarındaki Çerkez atasözlerinin incelenmesi
Dil, bir toplumun en değerli kültürel mirasıdır. Dilde kullanılan kelimeler, atasözleri ve deyimler o toplumun yaşam biçimini, tarihini ve kültürünü yansıtır. Bu nedenle dilin devamlılığını sağlamak, dildeki kullanımların yozlaşmasını engellemek, o toplumun kültürünü korumak demektir. Bu çalışmada ele alınan Çerkez atasözleri de Çerkez kültürünün devamlılığının sağlanması ve korunması amacıyla ele alınmış ve çalışmayla ataların kültürü gelecek nesle aktarılmak istenmiştir. Bu amaç doğrultusunda kültürel öğelere eserlerinde çokça rastladığımız Çerkez Edebiyatı'nın ünlü yazarı Meşbaşe İshak'ın eserleri kullanılan atasözleri açısından incelenmiştir.
Türkiye Türkçesi ve Gürcücedeki insan organ adları ile ilgili deyimlerin karşılaştırılması
Yüzyıllar boyunca aynı coğrafyada bulunan Türkiye ve Gürcistan, yakın komşuluk ilişkileri sebebiyle sürekli etkileşim içinde olmuştur. Bu iki ülke arasındaki etkileşim pek çok alanda olduğu gibi dilde de görülmektedir. Farklı dil ailesine mensup olsalar da birbirine komşu olan Türk ve Gürcü dilleri üzerine karşılaştırmalı incelemeler yapmak dil ilişkilerinin tespiti açısından büyük önem taşımaktadır. Birbirine coğrafya bakımından yakın olan Türkçe ve Gürcücede ortak kelimelerin sayısı çoktur. Aynı zamanda her iki dilde anlam veya şekil bakımından tam ya da kısmı eşdeğer deyimler de bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkçe ve Gürcücede insan organ adlarıyla kurulan deyimleri tespit edip karşılaştırmalı olarak incelemek, her iki dilde organ adlarıyla ilgili deyimlerin benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koymaktır. Bu tez, iki bölümden oluşmaktadır. I. Bölüm'de "deyim" kavramı ve özellikleri ile Türkiye ve Gürcistan'da deyimler üzerine yapılan çalışmalar üzerinde durulmuştur. II. Bölüm (İnceleme)'de Türkçe ve Gürcücede Organ adlarıyla kurulan deyimler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. İnceleme bölümünde deyimler alfabetik olarak tablo hâlinde gösterilmiştir. Tablolarda, ilk sütunda deyimlerin Türkiye Türkçesindeki biçimi, ikinci sütunda deyimin Gürcücedeki karşılığı (orijinal hâli, transkripsiyonu ve Türkçe çevirisi) ve üçüncü sütunda deyimlerin anlamları verilmiştir. Çalışma, Türkiye Türkçesi ve Gürcü yazı dillerinde bulunan insan organ adları ile kurulan deyimlerle sınırlı tutulmuştur. Ancak, göz, kulak, burun, baş, el, kalp vb. somut iç ve dış organ adlarıyla kurulan deyimlerin yanı sıra bu organ adlarıyla ilgili olan akıl, gönül, ruh, can gibi soyut kelimelerle kurulan deyimler de incelenmiştir. Çalışma sırasında ortaya çıkan veriler, nitel araştırma yöntemi uygulanarak tarama, derleme ve karşılaştırma gibi tekniklerle elde edilmiştir. Ayrıca her iki dildeki insan organ adları ile ilgili ortak deyimlerin tespit edilmesi için deyim sözlüklerinden tarama ve fişleme yöntemi uygulanmıştır. Araştırma sonucunda Türkiye Türkçesi ve Gürcücede insan organ adları ile kurulan ortak deyimlerin büyük bir kısmının (%58,39) tam eşdeğerli olduğu, yakın coğrafyada yaşayan milletlerin birbirini dil ve kültür bakımından etkiledikleri, farklı dil ailelerine mensup olsalar da Türkçe ve Gürcücede organ adlarıyla kurulan pek çok deyimin ortak olduğu tespit edilmiştir.
Derleme Sözlüğü'nde geçen Kastamonu ağzına ait kelime ve deyimlerin ses bilimsel işlevliliği
Çalışmamızın konusu, Türkiye Türkçesi ağız araştırmalarının Türkiye'deki kurucusu Ahmet Caferoğlu'nun başlattığı derleme faaliyetlerinin ciddi bir yöntemle Türk Dil Kurumu tarafından ele alınıp yayınlanmasıyla Ekler cildi ile toplamda 12 cilt olarak basılan Derleme Sözlüğü'ndeki Kastamonu ağzına ait kelimelerin ses olayları bakımından incelemesine dayanmaktır. Bu çalışma; Giriş, Yöntem, İnceleme ve Sözlük bölümleri olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Türkiye Türkçesi ağız araştırmalarının tarihî gelişimi, konuyla ilgili uzmanlar tarafından yapılan tasnif çalışmaları, Kastamonu'nun bu çalışmalardaki önemi hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca Kastamonu tarihine ve coğrafyasına da değinilmiştir. Yöntem bölümünde madde başlarının taranmasında kullanılan fişleme metoduna yer verilmiştir. İnceleme bölümünde yöntem bölümünde ele alınan metodun belirli kurallar çerçevesinde incelenen kelimelerinin ses olayları bakımından incelenmesi söz konusudur. Sözlük bölümünde, Derleme Sözlüğü'nden alınarak oluşturulan Kastamonu ağzına ait kelimeler listelenmiştir.
Türkçe ve Almancada renk ve sayı deyimlerinin karşılaştırmalı çözümlemesi
Bu çalışma, Türkçe ve Almancada renk ve sayı kavramlarını içeren deyimlerle sınırlandırılmış olup bunlar karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Böyle bir çalışma yapmanın birden fazla nedeni vardır: Birincisi, bu kavramların toplumun örf, adet ve geleneklerinde etkin rol oynadığından konuşulduğu toplumu yansıtmasıdır. İkincisi bu kavramların her iki toplumda da anlamsal ve kültürel farklılık göstermesidir. Diğer bir neden ise yabancı dil öğrenenler için olduğu gibi ana dili konuşucularının da bilmesi gereken temel kelimeler/söz öbekleri olmasıdır. Kısacası, bu iki kavramın her iki toplumda nasıl yorumlandığı bu çalışmada incelenmiştir. Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde deyimlerin dilbilimdeki yeri, tarihçesi, tanımı, kullanımı, özellikleri yanı sıra karıştırılma ihtimali yüksek diğer kavramlarla mukayesesine yer verilmiştir. İkinci bölümde, çalışmanın sınırlılıklarını oluşturan renk ve sayı kelimelerinin Türk ve Alman kültüründeki önemine değinilmiştir. Üçüncü bölümde, içinde renk ve sayı bulunan Türkçe ve Almanca deyimlerin literatür taraması yapılarak anlamlarıyla birlikte tasnif edilmiştir. Çalışmanın temelini oluşturan son bölümde ise bir önceki bölümde tasnif edilen deyimlerin anlamsal sınıflandırılması yapılmıştır. Sınıflandırmanın ardından Türkçe ve Almanca bu deyimler arasındaki benzerlik-farklılık-yakınlık, anlamsal ve kültürel açıdan yekdiğeri ile karşılaştırılmıştır. Karşılaştırma sonucunda elde edilen veriler her iki toplumda da anlamsal ve kültürel açıdan değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda bazı benzerlikler bulunmuş olsa da temelde önemli farklılıkların olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Deyim, Renk, Sayı, Kültür
Türkçe ve Almancadaki deyimlerin günlük iletişimdeki yeri ve yabancı dil öğretimine yansımaları
Bu çalışmada günlük iletişimde sıkça kullanılan bir ifade tarzı olan deyimler üzerinde durulmuştur. Uzun cümlelerle anlatılabilecek ifadeleri bir çırpıda anlatmak, sözü güzelleştirmek ve kimi zaman insanları düşünceye sevk etmek amacıyla kullanılan bu üstü örtük ifadelere yabancı dil öğretiminde yeteri kadar önem verilmediği ve deyim bilmemenin iletişimde kopukluklar oluşturduğu sayıltısından yola çıkılan araştırma, teorik ve ampirik olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.Çalışmanın teorik bölümünde araştırmanın amacı ve önemi gibi konular belirtildikten sonra dil ve yabancı dil kavramları ile ilgili çeşitli görüş ve tanımlara yer verilmiştir. Yabancı dilin önemi ve yabancı dil öğretiminde karşılaşılan zorluklardan bahsedildikten sonra, deyim konusu masaya yatırılmış ve özellikleri, yapıları, çeşitleri hakkında kuramsal bilgiler sunulmuştur.Deyimlerin günlük iletişimdeki işlevi ve yabancı dil öğretiminde deyim kullanımının önemi konuları tartışıldıktan sonra ampirik bölüme geçilmiştir. Bu bağlamda günlük iletişimde kullanılan deyim oranlarını tespit etmek amacıyla gerek Türkçeden, gerekse Almancadan çocuk edebiyatı düzeyinde birer yazınsal eser, üçer gazete ve üçer dergi incelenerek içerisinde yer alan deyimler belirlenmiştir. İncelenen eser ve yayınların seçiminde en çok satan gazete ve dergilerle birlikte, okunması için tavsiye edilen çocuk kitapları tercih edilmiştir.Bu kapsamda ?Ömer Seyfettin'den Seçme Hikâyeler? ve Erich Kästner tarafından kaleme alınan ?Der kleine Mann? adlı kitapların yanı sıra Türkiye'nin ve Almanya'nın en çok satan gazeteleri olan ?Zaman?, ?Posta?, ?Hürriyet?, ?Süddeutsche Zeitung?, ?Frankfurter Allgemeine?, ?Die Welt? ile en çok satan dergileri olan ?Aksiyon?, ?Yeni Aktüel?, ?Aydınlık?, ?Der Spiegel?, ?Stern? ve ?Focus?dan birer sayı alınarak içerisinde yer alan deyimler ve deyim oranları belirlenmiştir.Yabancı dil eğitiminde deyimlere ne derece yer verildiğini tespit etmek için ise yabancı dil derslerinde en sık kullanılan materyal olan ders kitapları ele alınmış ve içerilerinde barındırdıkları deyimler ve deyim oranları saptanmıştır. Ders kitabı seçimlerinde Almanya'nın Johann Wolfgang Goethe Üniversitesinin (Frankfurt), Justus-Liebrig Üniversitesinin (Giessen) ve Freie Üniversitesinin (Berlin) Türkoloji bölümlerinde okutulmakta olan ?Türkisch - Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene?, ?Lehrbuch der türkischen Sprache? ve ?Güle Güle? adlı Türkçe öğretim kitaplarının yanı sıra Alman dili ile ilgili anabilim dalları olan Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinin hazırlık sınıflarında okutulmakta olan ?Lagune? ve ?Schritte International? adlı Almanca yabancı dil ders kitabı setleri tercih edilmiştir.Bu bağlamda, gerek günlük iletişimde, gerekse yabancı dil ders kitaplarında yer alan deyimler alfabetik olarak anlamlarıyla birlikte sıralanmış, kullanım oranları tespit edilmiş ve araştırmanın bulgular kısmında tespit edilen bu deyimlerle ilgili istatistikî bilgiler çeşitli tablolarla ortaya konmuştur.İnceleme sonucunda günlük iletişimde kullanılmakta olan deyimlerin yabancı dil ders kitaplarında yok denecek kadar az oranda yer aldığı belirlenmiştir. Öğrencilerin deyim öğrenimi konusunda istifade edebilecekleri en önemli materyal konumunda olan ders kitaplarında ?en azından günlük iletişimde kullanıldığı oranda? deyim öğrenememesi sonucu iletişimde zorluklar ve kopukluklar yaşanacağı düşüncesinden yola çıkarak ders kitaplarında bu konuya önem verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış ve yabancı dil ders kitaplarında deyimlerin nasıl yer alabileceği konunda bazı önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Türkçe deyimler, Almanca deyimler, Günlük iletişimde kullanılan deyimler, Yabancı dil eğitiminde deyim kullanımı, Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında deyimler, Yabancı dil olarak Almanca ders kitaplarında deyimler
Hikayesi olan deyimlerin drama yöntemiyle öğretilmesi
Bu çalışmayla söz varlığımızın önemli bir parçası olan deyimlerin öğretilmesinde drama yöntemi seçilerek hikâyesi olan deyimlerin kalıcılığı ve günlük yaşamın bir parçası hâline getirilmesi amaçlanmıştır. Drama yöntemi yaşamın değinme ve yüzleşme alanıdır. Bu yöntem sayesinde öğrencilerin deyimlere değindiği ve gerçek yaşamın küçük kesitini sahneledikleri için bu deyimlerle birebir yüzleştikleri gözlenmiştir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden zayıf deneysel desenler yöntemi uygulanmıştır. Zayıf deneysel desenler yöntemi tek grup üzerinde yapılan çalışmayı esas alır. Seçilen deyimler bir anketle belirlenmiş ve bu deyimlerin yer aldığı 10 soruluk bir ön-test, son-test hazırlanmıştır. Bu doğrultuda çalışmamız Malatya Büyükşehir Belediyesi Sanat Merkezi drama sınıfında yapılmıştır. 10-12 yaş aralığında 20 öğrenci seçilmiş ve öğrenciler 5 haftalık bir uygulamaya geçmeden önce 10 deyimin yer aldığı ön-testi cevaplamıştır. Ön-test sonrası 5 haftayı kapsayan ders planı çerçevesinde hikâyesi olan deyimler drama yöntemiyle öğrencilere sunulmuş, öğrenciler sürecin bir parçası hâline gelmiştir. Süreç sonunda son-test ve 4 hafta aradan sonra kalıcılık testi uygulanarak seçilen yöntemin başarısı belirlenmiştir. Süreç öncesi, sırası ve sonrası elde edilen veriler tablolar hâlinde çalışmamızda verilmiştir. Drama yöntemi sayesinde öğrencide; başarma ve öğrenme ihtiyacı gerektiren durumlarda görülen endişe azalmış, yaratıcılık ve estetik duyguları gelişen öğrenci yaratım sürecinin parçası olmuş, öğrenci eğlenirken öğrenmiş, gerçeği sembolik temsillerle ele alarak soyut-somut ilişkisini kendi içinde çözümleyebilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre dramanın soyut bir anlatım unsuru olan deyimlerin öğretiminde daha kolay ve kalıcı öğrenmeyi sağladığı gözlenmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar esas alınarak birtakım önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Drama yöntemi, deyim, öğrenci, öğretim.
Türkçe ve Almanca da anne ve baba kavramı içeren deyim ve atasözlerinin anlambilimsel ve kültürel analizi
Bu çalışmada Türk ve Alman toplumlarının atasözleri ve deyimleri karşılaştırmalı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışma "anne" ve "baba" kavramları içeren atasözleri ve deyimlerle sınırlandırılmıştır. Bunun nedeni bu kavramların toplumu oluşturan ailenin kurulmasında etkili rol oynaması ve dolayısıyla toplumu yansıttığı düşüncesidir. Bu kavramlar "kadın" ve "erkek" genelinde de incelenmiştir. Bütün bu kavramların her iki toplumda da nasıl yorumlandığı ele alınmıştır. Çalışma, dört bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde; dil, kültür hakkında bilgi verilip, dil ve kültür ilişkisi ele alınmıştır. İkinci bölümde, atasözü ve deyim tanımlamaları, bunların kullanımları, özellikleri ve bu kavramlara dair yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Çalışmanın temelini oluşturan bölüm ise üçüncü ve dördüncü bölümlerdir. Üçüncü bölümde, Türk ve Alman atasözlerinden "anne" ve "baba" kavramlarını içeren atasözleri irdelenmiş, benzerlikler, yakınlıklar ve farklılıklar anlambilimsel ve kültürel açıdan ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde ise "anne" ve "baba" kavramlarını içeren Türkçe ve Almanca deyimler aynı bakış açısı ve yöntemle ele alınarak anlambilimsel ve kültürel açıdan karşılaştırılmıştır. Almanca atasözü ve deyimler için KFW Wander, Lutz Röhrich, Wolf Friederich'in sözlükleri ve Duden Redewendungen sözlüğü taranmış, Türkçe deyim ve atasözleri için ise Ömer Asım Aksoy, Ali Püsküllüoğlu, MetinYurtbaşı ve E. Kemal Eyüboğlu'nun sözlükleri taranmıştır. Elde edilen atasözü ve deyimler her iki kültürde de anlambilimsel ve kültürel açıdan değerlendirilmiştir. Sonuç olarak da bu kavramların her iki kültürde de benzer bir anlam ifade ettiği ve bu kavramları içeren atasözleri ve deyimlerin her iki dilde de benzerlik ve farklılıkları ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Kur'an'daki deyimler, Kırgızca karşılıkları ve Arapça öğretiminde kullanımı
Bu çalışmada, deyim konusu ele alınarak, çeşitli dillerdeki örnekleri verilmek suretiyle deyimin dildeki asıl konumu belirlenmeye çalışılmıştır. Bu şekilde deyimin ne olduğu, deyimin özellikleri, diğer söz sanatları ile benzer ve farklı yönleri, genel olarak deyimbilim çalışmalarının günümüzdeki durumu üzerinde durulmuştur. Araştırmamızda konuyla ilgili çeşitli bilimsel çalışmaların değerlendirilmesi sonucu kapsamlı bir "deyim" tanımı da verilmeye çalışılmıştır.Ayrıca çalışmamızda Kur'ân'daki deyimlerin tespit edilmesi ve onların Kırgız Türkçesine aktarımının nasıl olacağı, deyim çevirisinin eşdeğerliğin önemi üzerinde durulmuştur. Tezin amacı Kur'ân'daki deyimlerin anlamlarının Kırgız Türkçesine kazandırılmasının yanı sıra deyim aktarmalarında karsılasılan problemlerin çözümüne katkıda bulunmak ve bu çerçevede Arapçadaki karmaşık olan deyim olgusunun sınırını çizmektir. Bu doğrultuda da genel olarak Arapçadaki, özel olarak Kur'ân'daki hangi ifadelerin deyim olup olmadığı tartışması yapılmış, bazı kriterlere göre de 206 deyim tespit edilmiştir. Arapçadaki deyimler ve bunların Kırgızcadaki karşılıkları konusu, bugüne kadar tam olarak ele alınıp değerlendirilmemistir. Metin aktarmalarında, dilin en zor aktarılan kısımları deyim, atasözü gibi kalıp sözlerdir. Dolayısıyla deyimlerin anlamını hedef dile aktarmada zorluklarla karsılaşılmaktadır. Bu sorun için gerekli önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca deyim öğretiminin önemi ve sorunları, bu bağlamda dil öğretimi alanında deyim öğretiminin nasıl olacağı ve bu doğrultada yapılacak eğitim sürecine az da olsa katkı sağlanmaya çalışılmış, bu konuda bir ders önerisi sunulmuştur.