Finansal sosyalizasyon sürecinin sağlıklı finansal davranış üzerindeki rolü: Samsun ilinde bir uygulama

Finansal sosyalizasyon medya, okul, din, arkadaş aile vb. Çeşitli araçlar ile kişilerin finansal davranışlarını, tutumlarını, becerilerini ve bilgilerini şekillendirme süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu süreç genellikle erken yaşlarda aile ile birlikte başlamaktadır. Erken yaşlarda edinilen finansal deneyimler yaşam boyu devam etmektedir. Bu nedenle bireylerin sağlıklı bir finansal sosyalleşme süreci geçirmesi sağlıklı finansal davranış ve finansal tutumlar açısından önem arz etmektedir. Bu kapsam doğrultusunda araştırmamızın amacı, lise öğrencilerinde sağlıklı finansal davranışa giden yollarda finansal sosyalizasyon süreçlerinin ve finansal bilgilerin sağlıklı finansal davranış üzerindeki etkilerini belirlemektir. Bunun yanında katılımcıların sosyodemografik özelliklerinin sağlıklı finansal davranış ve ebeveyn finansal rol modellemesi üzerindeki etkilerini belirlemek gibi alt amaçlar da mevcuttur. Araştırmanın örneklemi Samsun ilinde öğrenim gören meslek liseleri, Anadolu liseleri, imamhatip liseleri ve fen liselerinin 11 ve 12'nci sınıflarında öğrenim gören lise öğrencileridir. Tesadüfi örneklem yöntemi kullanılmıştır. Anket 721 lise öğrencisine yüz yüze olacak şekilde uygulanmıştır. Ankete katılanların 322'si erkek 399'u bayandır. Araştırmamızda iki tür analiz yapılmıştır. Birinci analizde demografik özelliklerin test edilmesinde bağımsız örneklem T testi ve One Way Anova (tek yönlü varyans analizi) testlerinden yararlanılmıştır. İkinci analizde ise araştırmada kullanılan ölçeklerin arasındaki yapısal ilişkiler yapısal eşitlik modellemesi (YEM) ile test edilmiştir.Yapısal eşitlik modeli sonuçlarına göre öğrencilerin sağlıklı finansal davranış sergilemelerinde ailelerinin etkisinin önemli ölçüde yüksek olduğu görülmüştür. Diğer taraftan öğrencilerin ölçülen demografik özelliklerinin ailelerini finansal konularda rol model almalarında ve sağlıklı finansal davranış sergileyebilmelerinde etkisi incelenmiş ve anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. Sağlıklı finansal davranış sergileyebilme açısından kızlar ve erkekler arasında anlamlı fark vardır. Yine ebeveynlerin eğitim durumları ve öğrenim görülen lisenin türü ile ebeveyn finansal rol modellemesi ve sağlıklı finansal davranış arasında anlamlı farklar bulunmuştur. Bir diğer sonuçta ailenin gelir aralığı ile ebeveyn finansal rol modellemesi arasında anlamlı fark çıkmıştır. Anlamlı farkların hangi gruplardan kaynaklandığını ölçmek için Bonferonni ve Tukey testleri yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: Finansal Sosyalizasyon, Finansal Okuryazarlık, Finansal Sosyalizasyon Süreci, Finansal Davranış, Finansal Eğitim