Fizik öğretmenlerinin zaman algıları ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı fizik öğretmenlerinin zaman algıları ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin bazı demografik değişkenler açısından araştırmaktır. Araştırmada tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcı grubunu, Diyarbakır ili ve çevre ilçelerinde 2018-2019 eğitim-öğretim yılında hizmet veren 33 özel lise ve 30 devlet lisesinde çalışmakta olan, 97 erkek (%65,5) ile 51 kadın (%34,5) olmak üzere toplam 148 fizik öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın katılımcıları basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Fizik öğretmenlerinin zaman algıları ile tükenmişlik düzeylerini bazı demografik özelliklere göre değerlendirmek için Kişisel Bilgi Formu, Zimbardo Zaman Algısı Envanteri ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği halinde üç veri toplama aracı kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 20 paket programı kullanılmıştır. Çalışma verilerinin normal dağılıma yakın bir durumu sağlayıp sağlamadığını belirlemek için Kolmogrov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ve verilerin analizinde ikili gruplarda (cinsiyet, mezun olunan fakülte, çalışılan okul ve medeni durum) t-testi (Independent Sample T-Test), ikiden fazla grubun olduğu verilerde (mesleki kıdem, eğitim durumu ve çalışılan okul türü) gruplar arası karşılaştırmalarda ise ANOVA ile Tukey HSD testi kullanılmıştır. Fizik öğretmenlerinin zaman algılarına (geçmiş~olumlu, geçmiş~olumsuz, şimdi~hazcı, şimdi~kaderci ve gelecek) göre tükenmişlik düzeylerinin (duygusal tükenme, duyarsızlaşma, kişisel başarı) arasındaki ilişkinin incelenmesi için ise korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda katılımcı fizik öğretmenlerinin 'geçmişi olumsuz' ve 'şimdiki kaderci' zaman algısı alt boyutları ile tükenmişliğin alt boyutlarından olan 'duygusal tükenme' ve 'duyarsızlaşma' arasında pozitif yönde anlamlı düzeyde bir korelasyon olduğu tespit edilmiştir. 'Gelecek' zaman algısı alt boyutunda tükenmişliğin 'duygusal tükenme' alt boyutu ile arasında negatif yönde anlamlı düzeyde , 'gelecek' ve 'geçmişi olumlu' zaman algıları alt boyutları ile tükenmişliğin 'kişisel başarı hissinde azalma' alt boyutu arasında da negatif yönde anlamlı düzeyde bir korelasyon tespit edilmiştir. Araştırmanın demografik özelliklerinden mesleki kıdem değişkeninde 'geçmişi olumsuz' zaman algısı alt boyutunda "1-5 yıl (1)" kıdeme sahip fizik öğretmenleri ile 21 yıl ve daha fazla kıdeme sahip fizik öğretmenleri arasında 1-5 yıl kidemliler lehinde anlamlı bir farklılık görülmektedir. Ancak, diğer değişkenlerden cinsiyet, eğitim durumu, eğitim V durumu, mezun olunan fakülte, okul türü, çalışılan okul ve medeni durum arasında bir farklılık gözlenmemiştir. Zimbardo'ya göre, geleceğe yönelik programı ve hedefleri olan ve bu hedeflere ulaşabilmek için bıkmadan çalışabilen, dinamik bir bakış açısına sahip ve geçmişi hatırlarken mutlu olan uyumlu bireylerde tükenmişlik yaşanmamaktadır. Bu araştırmada elde edilen bulgulara göre geçmişe karşı itici ve takıntılı bir tutum sergileyen ve karamsar bir kişilik durumuna sahip, şansa ve kadere yönelen, çaresiz bir ruh hali barındıran fizik öğretmenlerinde tükenmişliğin yaşanacağı sonucuna varılabilir. Türkiye'de zaman algısı ile ilgili yapılan araştırmalar oldukça sınırlıdır. Zaman algısı ve tükenmişlik düzeyleri ilişkisi ile ilgili yapılan bir çalışmaya ise rastlanılmamıştır. Fizik öğretmenlerinin zaman algısı ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelendiği bu çalışmaya benzer çalışmaların farklı branşlardaki öğretmenlerle de yapılması ilgili konunun daha fazla anlaşılması açısından faydalı olabilir. Anahtar Kelimeler: Zimbardo Zaman Algısı Envanteri, Maslach Tükenmişlik Envanteri, Zaman algısı, Fizik öğretmenleri, Mesleki tükenmişlik