Fosforca zenginleştirilmiş organomineral gübre kombinasyonlarının kireçli bir toprakta yetiştirilen ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.)'ın kalitatif ve kantitatif özellikleri üzerine etkisinin belirlenmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı, farklı oranlarda fosfor ve süt sığırı gübresi karışımlarından elde edilen fosforca zenginleştirilmiş organomineral (P-OMG) gübrelerin, ekmeklik buğdayın kalitatif ve kantitatif özelliklerinin gelişimine, kireçli bir toprakta farklı fosfor kinetiklerinin değişimine ve bitkinin dengeli beslenmesi üzerine etkinliğini araştırmaktır. Materyal ve Yöntem: Araştırma, 2019-2021 yılları buğday vejetasyon dönemi boyunca Aydın ili Söke ilçesi ekolojik koşullarında, 5 farklı seviyede süt sığırı gübresi dozu (SG0: kontrol; SG1: 1; SG2: 2; SG3: 3; SG4: 4 t da-1) ile 5 farklı seviyede fosfor dozu (P0: kontrol; P1: 2,3 P; P2: 4,6 P; P3: 6,9 P; P4: 9,2 kg P2O5 da-1) ile organomineral gübre kombinasyonları oluşturularak tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak orta kireçli bir toprakta (%14,8) yürütülmüştür. Bunun yanında, araştırmada iki yıl boyunca buğday yetişme sezonu içerisinde destek gübresi olarak azotlu (Üre) ve potasyumlu (Potasyum nitrat) gübreler de uygulanmıştır. Bulgular: Fosfor zengini organomineral gübre uygulamaları, buğdayın dengeli beslenmesi üzerine etkinliğini arttırmış bu sayede buğdayın bazı kalitatif ve kantitatif özelliklerinde gelişmeler tespit edilmiştir. Bununla birlikte uygulanan gübrelerin toprakların pek çok kimyasal özelliğini iyileştirdiği ve fosfor kinetiklerinde olumlu değişimler gerçekleştirdiği kaydedilmiştir. Denemeden elde edilen bulgulara göre, P-OMG kombinasyonları, buğdayın tane ve biyokütle verimini sırasıyla, %36,8 ve 24,1 oranında, bin tane ve hektolitre ağırlığını sırasıyla, %16,3 ve 5,7; tane protein, yaş glüten ve sedimantasyon değerlerini sırasıyla, %8,3, 6,4 ve 4,8; un randımanını ise, %5,7 oranında arttırmıştır. Bununla birlikte P-OMG kombinasyonları toprağın organik madde içeriğini %60,1; toplam azot, alınabilir P ve K içeriklerini sırasıyla, %22,1, 140 ve 17,2 oranında arttırmıştır. Ayrıca toprağın toplam değişebilir katyonların miktarı ile katyon değişim kapasitesini sırasıyla %14,0 ve 24,7 oranında arttırmıştır. Denemede, P-OMG uygulamaları toprağın P adsorpsiyon ve fiksasyon kapasitesini sırasıyla, %10,7 ve 13,7 oranında azaltmış buna karşın P desorpsiyon ve suda çözünür P kapasitesini ise sırasıyla, %54,3 ve 45,0 oranında arttırmıştır. Bitki analiz sonuçlarına göre, P-OMG kombinasyonları, toplam N, P ve K içeriklerini sırasıyla, %8,1, 30,4 ve 13,2 oranında arttırmış, toplam Ca, Mg ve Zn içeriklerini sırasıyla, % 10,2, 14,3 ve 11,2 oranında azaltmıştır. Sonuç: Çalışmanın sonuçlarına göre uygulanan organomineral gübreleme konuları arasında, toprak özelliklerini iyileştiren, bitkideki besin maddesi durumunu uygun sınır değerler arasında koruyan ve topraktaki fosfor kinetiklerini en elverişli seviyelerde tutan uygulamanın SG3+P2 olduğu tespit edilmiştir.