Karşıt olgusal düşünmenin kişilerarası ve gruplararası ilişkilerdeki işlevselliği

Bu tez çalışmasının ana amacı sosyal psikolojideki karşıt-olgusal düşünme kavramının Türkiye'deki araştırma alanının önünü açmak ve bu kavramla ilgili araştırma verisi elde etmektir. Diğer temel amaç ise bu kavramın kişilerarası ve gruplar arası ilişkilerdeki işlevselliğini test ederek karşıt olgusal düşünme literatüründeki daha evrensel bir boşluğun doldurulması amaçlanmaktır. Bu amaçlar doğrultusunda, üç farklı araştırma yapılmıştır. İlk olarak, Çalışma 1 (N = 1127) ile Negatif Olaylar için Karşıt Olgusal Düşünme Ölçeğinin (NOKODÖ; Rye ve ark., 2008) Türkçeye uyarlaması yapılmıştır. Ayrıca, yapı geçerliliği kapsamında ilgili ölçeğin ruminasyon, depresyon, öz-saygı, öz-yeterlilik ve iyimserlik-kötümserlik değişkenleri ile ilişkisi de test edilmiştir. Çalışma 2 (deneysel; N = 110) ile ise bireylerin yapıcı olma niyetleri ile olan ilişkisinde karşıt olgusal düşünme tiplerinin aralarında ne gibi farklılıklar olduğu incelenmiş ve kendini suçlama, pişmanlık ve suçluluk duygularının bu ilişkideki aracı rolleri araştırılmıştır. Çalışma 3'te (deneysel; N = 44), Çalışma 2'de keşfedilen karşıt olgusal düşünmenin işlevsel rolünün gruplar arası ilişkilere genelleyip genelleyemeyeceği sorgulanmıştır. Sonuçlara bakıldığında, Çalışma 1'deki doğrulayıcı faktör analizi iyi düzeyde uyum indeksleri ortaya çıkarmıştır. İç güvenilirlik, test-tekrar test güvenilirliği ve yapı geçerliliği analizlerinden elde edilen veriler de NOKODÖ'nün Türk örnekleminde kullanmak için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir. İlgili ölçeğin yukarıda bahsedilen diğer değişkenlerle olan ilişkileri de karşıt olgusal düşünmenin işlevsel ve işlevsel olmayan yanları yönünden tartışılmıştır. Ek olarak, Çalışma 3'te sadece yukarı yönlü öz-karşıt olgusal düşünme biçiminin kişilerarası ilişkilerdeki yapıcı niyetleri anlamlı şekilde açıkladığı bulunmuştur. Kendini suçlama, pişmanlık ve suçluluk negatif duygularının da bu anlamlı ilişkiye tam aracı değişken rolüyle açıkladıkları keşfedilmiştir. Son olarak, Çalışma 3 kolektif seviyedeki karşıt olgusal düşüncelerin hem ilgili negatif duygular üzerinde hem de gruplar arası çatışmalara yönelik yapıcı niyetler üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığını ortaya koymuştur. Elde edilen tüm bulgular ilgili alan yazındaki ilgili çalışmalar ve Karşıt Olgusal Düşüncenin İşlevselliği Teorisi ışığında tartışılmıştır. Anahtar kelimeler: Karşıt olgusal düşünme, işlevsel negatif duygular, yapıcı niyetler, kişilerarası ilişkiler, gruplar arası ilişkiler