Gebelerin gebelikleri boyunca fiziksel aktivite ve uyku durumlarının yorgunluk semptomlarına ve doğum sonuçlarına etkisi

Amaç: Bu Araştırmanın amacı gebelerde uykusuzluk ve fiziksel aktivitenin yorgunluk ve doğum sonuçları üzerine etkilerini belirlemektir. Yöntem ve Gereçler: Bu çalışma boylamsal kesitsel tipte bir araştırma olarak tanımlanmıştır. Araştırma Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı 6 Eğitim Aile Sağlığı Birimi'nde izlenen ve 01.03.2017 ile 01.06.2017 tarihleri arasında gebeliğinin ilk 12 haftası içinde olan 18 yaş ve üstü gebeler ile gerçekleştirilmiş, gebeler gebelikleri sonuçlanana kadar izlenmiştir. Çalışmaya katılmaya gönüllü olan kişilerle toplamda 5 kez görüşülmüştür. Gönüllülere yüz yüze görüşme yöntemiyle, ilk 4 izlemde araştırmacı tarafından hazırlanan gebenin kişisel özellikleri, gebelik ve doğum öyküsünü içeren Gebe Bilgi Formu, Risk Değerlendirme Formu, Yorgunluğun Çok Boyutlu Değerlendirilmesi Ölçeği, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi Kısa Formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. Ek olarak 5.izlemde doğum sonuçları açısından bebeğin doğum haftası, doğum kilosu ve doğum şekli incelenmiştir. İstatistiksel analizler, SPSS 22.0 paket programı kullanılarak yapıldı. Tanımlayıcı sürekli değişkenler için ortalama, standart sapma; kategorik değişkenler için sıklık ve yüzde dağılımları verildi. Kategorik bağımsız değişken ile bağımlı değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare testi uygulandı. Ortalamaların karşılaştırılmasında ise t-testi ve ANOVA analizi kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık için p değeri <0,05 kabul edildi Bulgular: Çalışmadaki katılımcıların yaş ortalaması 28,08±5,18'dir. Katılımcıların %43,5'inin ilk gebeliğiydi ve gebelerin %67,9'u çalışmıyordu. Gebelerin 4.izlem uyku kalitesi puan ortalaması en yüksek değerdeydi.(p=0,000). İzlemler arası fiziksel aktivite puan ortalamalarında fark yoktu. 4. İzlemde yorgunluk seviyesi en yüksek değer olarak ölçüldü (p=0,000). Genel uyku puan ortalaması doğum haftası arası ilişki istatistiksel olarak anlamlıydı (p=0,004). Doğum şekli öğrenim durumu, daha önce bir operasyon geçirme, eş ile akrabalık, 5 yaş altı çocuğa sahip olma ve en son doğum şeklinden istatistiksel olarak etkilenmiştir (p<0,005). 4.izlemde yorgunluk puan ortalaması normal spontan vajinal yol ile doğum yapanlarda daha yüksekti (p=0,039). Sezaryen doğum yapan gebelerin fiziksel aktivite puan ortalaması anlamlı olarak daha yüksekti (0,030). Düşük doğum ağırlığıyla eş ile akrabalık ve en son doğum şekli arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki mevcuttu (p<0,005). Uyku puan ortalaması kötü uyku kalitesi kategorisinde olsa da, düşük doğum ağırlıklı bebek doğuran gebelerde daha düşüktü. Yorgunluğu etkileyen faktörler arasında öğrenim durumu (p=0,030), daha önce bir operasyon geçirme (p=0,008), gebeliğin plansız olması (p=0,023), toplam gebelik, toplam doğum, canlı doğum, yaşayan çocuk ve düşük sayısı (p<0,005) istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmuştur. Sonuç: Kısıtlı bir popülasyonda çalışılmasına rağmen gebeliklerin başından sonuna kadar izlenmesi, doğum sonuçları ve yorgunluğa etki etmesi muhtemel etkilerin çoğunun araştırılması çalışmamızı diğer benzer çalışmalardan farklı kılmaktadır. Çalışılan toplum kapalı toplum yapısındadır. Çalışmamızda ev dışı işlerde çalışan gebe az, evde başka çocukları olup onlara bakmakla yükümlü anneler çok sayıdadır. Bu yüzden fiziksel aktivite ile ilgilenemeyen, uyku durumları kötü yorgunluk puanları yüksek gebelikler sıktır. Uyku süre ve kalitesinin doğum sonuçları açısından daha net sonuçlar için örneklemi büyük uykunun objektif değerlendirildiği daha çok çalışmaya ihtiyaç vardır. Fiziksel aktivite değerlendirilmesinde hamilelik öncesi uygunluk düzeyleri, farklı egzersiz türleri ve yoğunluğu bilinen kontrol grupları olan çalışmalarla sonuçlar daha net olacaktır. Anahtar Kelimeler: Gebelik, yorgunluk, fiziksel aktivite, uyku, doğum.