Gebelikte farklı trimesterlere göre ayak ve ayak bileği eklemi ile dengede meydana gelen değişikliklerin karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Sökmez Ogün F., Gebelikte Farklı Trimesterlere Göre Ayak ve Ayak Bileği Eklemi ile Dengede Meydana Gelen Değişikliklerin Karşılaştırmalı Olarak İncelenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2018. Bu çalışmanın amacı, gebelerde trimesterlere göre ayak ve ayak bileği ile dengede meydana gelen değişimi incelemek, bu değişikliklerin birbiriyle olan ilişkisini belirlemekti. Çalışmaya 32 gebe ve aynı yaş grubunda 23 gebe olmayan sağlıklı kadın dahil edildi. Gebe olan bireyler her trimester süresince birer defa olmak üzere toplam 3 kere değerlendirildi. Gebe olmayan sağlıklı bireyler bir defa değerlendirildi. Çalışmamızda olgulara; vücut kütle indeksi (VKİ), kas kuvveti, normal eklem hareketi açıklığı, ayak ve ayak bileği dermatoljik ve vasküler değişiklikler, duyu ve ağrı değerlendirmesi, omurga ve ayağın postür değerlendirmeleri, Ayak Fonksiyon Indeksi, statik ve dinamik denge değerlendirmesi yapıldı. Yapılan ölçümlerde her iki ayakta da 1. ve 2. trimesterde VKİ arttıkça ağırlık verilirken ölçülen metatarsal genişliğin arttığı, 2. Trimesterde VKİ arttıkça sağ ayak izi ark indeks ve Chippaux Smirak İndeksin arttığı, yani arkta düşme olduğu belirlendi (p<0,05). Bireylerin fleks ruler kullanılarak torakal ve lumbal eğrilik derecelerini belirlediğimiz çalışmamızda yapılan analizler sonucunda, gebelerde torakal ve lumbal eğriliklerde artış tespit edildi. Trimesterler arasında bu fark her üç trimesterde de istatistiksel yönden anlamlı bulundu (p<0,05). Gebe olgularımızın gebe olmayan olgularımıza göre omurga eğrilikleri karşılaştırıldığında, gebelerin torakal bölgeleri 1. trimesterde gebe olmayanlara göre düşük çıkarken (p<0,05), bu düşme 3. trimesterde sağlıklı kişilere göre eşitlenmiş, lumbal bölgedeki eğrilik ise 3. trimesterde gebe olmayanlara göre fazla olduğu belirlendi (p<0,05). Çalışmada naviküler yüksekliklerin gebelik süresi ilerledikçe düştüğünü, ancak bu düşmenin yalnızca sağda anlamlılık oluşturduğunu (p<0,05), sol da ise anlamlılık oluşturacak kadar olmadığı belirlendi. (p<0,05). Çalışmamızda her üç trimesterde de metatarsal genişliklerin, ayak volümü ölçümlerinin, ayak uzunluğunun, orta ayak temas alan değerlerinin giderek arttığı saptandı (p<0,05). Bu sonuçlarımıza paralel olarak; ayak izi üzerindeki ölçümlerde gebelerde hesaplanan sağ ayakta Chippaux indeks değerlerinde ve her iki ayakta plantar ark indeks değerlerinde daha yüksek değerler elde edilerek istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu bulundu (p<0,05). Çalışmada statik denge testlerinden elde edilen sonuçlara göre gözler açık ön-arka salınım miktarlarında ve gözler kapalı denge ortalamalarında 1. ve 3. trimesterler arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptandı (p<0,05). Gebelerin 3. trimester değerleri ve kontrol grubu arasında gözler kapalı statik denge ölçümlerinde denge indeksi, sağ-sol salınım ortalama, denge ortalama değerleri karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu ortaya çıktı (p<0,05). Gebelerin trimesterler arası dinamik dengeleri arasında anlamlı bir fark bulunmadı (p>0,05). Gebe ve kontrol grubu bireylerin dinamik denge ortalamaları karşılaştırıldığında gebelerin hem 1. hem de 3. trimester değerleri ile kontrol grubu dinamik denge değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu ortaya konmuştur (p<0,05). Çalışma sonunda; gebelik ilerledikçe denge de bozukluklar meydana geldiği, ayak ve ayak bileğinde değişiklikler oluşup, bu oluşan değişikliklerin dengeyi etkilediği, bununla birlikte gebelik süresince omurga değişikliklerinin de ortaya çıktığı ve bunun da dengeyi olumsuz yönde etkilediği saptanmıştır. Bu bilgilerin ışığında, gebelerde değişebilecek vücut biyomekanikleri göz önünde bulundurularak, gebelerin hem gebelik süresince hem de gebelik sonrasında daha sağlıklı bir yaşam sürdürebilmesi için gebelikleri boyunca uygulanabilecek ark desteği için uygun tabanlık desteği ve/veya ayakkabı gibi modifikasyonlar, ark yüksekliğinin normal sınırlarda korunabilmesi için intrinsik kas egzersiz eğitimi gibi koruyucu yaklaşımların önemli olduğuna karar verildi. Elde edilen bilgilerin bu alanda çalışanlara yol gösterici olacağı, bu alanda hatta daha fazla bireyde yapılan çalışmaların artması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gebe, ayak, ayak bileği, denge, değerlendirme, omurga