Geleneksel yığma yapılarda taşıyıcı sistem hasarları ve nedenlerinin tespiti ile güçlendirme ve tamamlayıcı müdahale önerileri; Diyarbakır Suriçi örneği

Diyarbakır geleneksel kent dokusu surlarla çevrili bir alanda kurulmuştur. Suriçi olarak tanımlanan bu bölgede farklı dönemlerin yapım tekniği, tasarım, tarih ve sanat anlayışını yansıtan çok sayıda geleneksel yapı bulunmaktadır. Bunların bir kısmı özgünlüklerini koruyarak günümüze ulaşmışsa da, önemli bir bölümü kaybettiğimiz kültür varlıkları arasında yer almaktadır. Bugün varlığını sürdüren anıtsal yapılar ve geleneksel evler, farklı hasar ve yapısal sorunlara sahip olmakla beraber, taşıyıcı sistem sorunları ve bunların neden olduğu hasarlar, en önemli sırayı oluşturmaktadır. Bu bakımdan kültür varlıklarının yapısal bütünlüğünün sağlanarak geleceğe yönelik sürdürülebilirliklerinin oluşması için öncelikle taşıyıcı sistem sorunlarının doğru tespit edilerek, güçlendirme önerilerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, Suriçi Bölgesi'nde yer alan geleneksel yığma yapıların mimari özellikleri, mevcut konumları, yapısal sorunları ile taşıyıcı sistem hasarları gözlemsel olarak incelenmiş, yapı türlerinden en hasarlı birer örnek üzerinde aletsel ölçümler yapılmıştır. Urfa Kapı Sur Duvarları ve Burçları, Surp Sargis Kilisesi, İskender Paşa Cami, Deva Hamamı, Çifte Han ile geleneksel bir ev üzerinde bir yıl boyunca aylık periyotlar halinde, ultrasonik test cihazı yardımıyla çatlak genişliği, yüzey kaybı, elektrotlar arası ses yayılma süresi, ses yayılma hızı ile ısı nem ölçerlerle sıcaklık ve nem değişimlerinin belirlendiği ölçümler yapılmıştır. Gözlemsel ve aletsel olarak belirlenen taşıyıcı sistem hasarlarına yönelik güçlendirme ve tamamlayıcı müdahale önerileri sunulmuştur. Sunulan öneriler ile birlikte yapıların akış diyagramları ve şemaları oluşturulmuş, elde edilen verilerin ve etkilerinin yapı türlerine göre değişken olabileceği görülmüştür. Geleneksel yığma yapıların taşıyıcı sistem hasarlarına yönelik yapılan yapısal analizlerin değerlendirilmesi ile aynı yapı türündeki yığma yapıların kent ve ülke ekonomisine tekrar kazandırılarak sürdürülebilirlik özelliklerinin kazandırılması çalışmanın hedefleri arasındadır. Suriçi Bölgesi'ndeki geleneksel yığma yapılara yönelik sunulan önerilerin başka bölgelerdeki çalışmalara da bir rehber olması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Diyarbakır, Suriçi, Taşıyıcı Sistem, Hasar, Aletsel ve Gözlemsel Ölçüm, Güçlendirme