Gelir vergisi açısından serbest meslek kazançlarının vergilendirilmesi: Karşılaştırmalı bir analiz

Vergi gelirleri, kamusal faaliyetlerin sunulmasını sağlamak üzere toplanan kamu bütçelerindeki en büyük gelirlerdir. Bu gelirler, kendi içinde konularına göre sınıflandırılır ve bu sınıflandırmayla vergi mükelleflerinden kanuni dayanakla vergiler tahsil edilir. Vergilendirmeyle ilgili aşamalarda, kamu idareleri tarafından çeşitli vergi ilkeleri gözetilir. Genellikle, bu ilkeler göz önünde bulundurularak vergilerin kanuni gerekçeleri hazırlanır. Şüphesiz bir kısım ilkeler göz önüne alınarak vergilendirilen gelir unsurlarından bir tanesi de serbest meslek kazançlarıdır. Serbest meslek kazancı, gerçek kişilerce elde edilen kişisel gelir unsurlarından biridir. Bu kazanç, emek ve sermaye unsurlarının tam olarak ayrıştırılması mümkün olmayan şekilde birleşiminden oluşur. Serbest meslek kazancı bazı yönlerden ticari kazanca bazı yönlerden ise ücret gelirine benzemektedir. Ancak bu kazanç türünde mesleki bilginin kullanılması ön planda olup bir kişiye ya da şirkete bağlı olmadan elde edilen kazanç söz konusudur. Bu nedenle, bu kazanç türünde vergilendirme ayrı bir önem arz etmektedir. Çalışmada öncelikle teorik olarak serbest meslek kazancı kavramı vergilendirilme temelleri bakımından incelenmiştir. Ardından Türkiye'de serbest meslek kazancının vergilendirilmesi konusu, 1926 yılından günümüze dek gelir vergisi kanunları açısından vergilendirmede gözetilen bazı ilkeler ile birlikte ele alınmıştır. Buradaki amaç 1926 yılından günümüze dek gerçekleşen süreçte Mali İdare'nin bu kazanç türünün vergilendirilmesine olan bakışını yansıtmaktır. Bu kapsamda, ülkemizde zaman içinde ortaya çıkan uygulama farklılıklarına da dikkat çekilmiştir. Ayrıca bu kazanç türüyle ilgili olarak, ülkemizdeki vergi uygulamaları ile çalışmada yer alan yabancı ülkelerdeki uygulamalar karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve uygulamalar arasındaki benzeşen yönler ve farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yaptığımız değerlendirmeler sonucunda, çalışmada yer alan yabancı ülkelerdeki vergi uygulamalarından da bahsedilerek mükelleflerin vergiye uyumlarını kolaylaştırmak adına yapıldığı düşünülen düzenlemelerin bir kısmının ülkemizde de uygulanmasının hem Mali İdare hem de mükelleflerin yararına olacağı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla beraber ihtilaf konusu olan bazı hususların çözümüne ve yapılması gereken mevzuat değişikliklerine yönelik önerilerde bulunulmuştur. Bu öneriler yapılırken, ülkemizin geçmişten bugüne kadarki gelir vergisi mevzuatı ve çalışmamızda yer alan yabancı ülkelerin gelir vergisi mevzuatı da dikkate alınmıştır.