Irak Sülaymaniye koşullarında F2 tam dialel arpa populasyonlarının genetik analizi

Çalışmada beş adet iki sıralı arpa (Hordeum vulgare L.) ve bunların 20 adet tam diallel melez populasyonları Qlyasan Araştırma Merkezinde (IRAK) 2014-2015 yetiştirme sezonunda tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yetiştirilmiştir. Elde edilen soonuçlara göre, incelenen tüm özellikler için özel uyum yeteneği (ÖUY) önemli bulunmuş, yine bir çok özellik için genel ve resiprokal uyum yetenekleri (GUY ve RUY) öneli bulumuştur. İncelenenn özellikler yönünden 4 ve 5 nolu anaç en yüksek oortalama değerleri verirken, 1 ve 3 nolu anaçlardan en düşük değerler elde edilmiştir. 1x2 melez populasyonundan en yüksek bitki tane vermi (14.64g), kardeş sayısı (13.64), bitkide başak sayısı (10..8); 3x4 nolu melez populasynundan en yüksek başakta tane ağırlığı (1.63g), başak ağırlığı (1.727g) ve hasat indeksi (0.546) değerleri elde edilmiştir. Bitki tane verimi için en yüksek GUY etkisi 4 nolu anaçtan, en düşük negatif etki ise 1 nolu anaçtan elde edilmiştir. 2x5 nolu melez populasyonundan bitki tane verimi için en yüksek olumlu GUY etkisi elde edilirken, 1x5 nolu kombinasyondan en yüksek negatif GUY etkisi elde edilmiştir. Bitki tane verimi için en yüksek pozitif RUY etkiisi 2x1 nolu kombinasyondan elde edilirken, en yüksek negatif etki 5x4 nolu kombinasyondan elde edilmiştir. En yüksek ve en düşük GUY varyansı sırasıyla 4 ve 2 nolu anaçlardan elde edilmiştir. Bitki tane verimi için en yüksek ve en düşük ÖUY varyansı sırasıyla 2 ve 4 nolu anaçlardan elde edilmiştir. Bitki tane verimi için en yüksek RUY varyansı 5 nolu anaçtan elde edilirken, en düşük varyans 2 nolu anaçtan elde edilmiştir. İncelenen tüm özellikler için GUY/ÖUY varyans oranı 1'den küçük bulunmuş, ortalama dominantlık derecesi 1'den büyük çıkarak incelenen özelliklerin kalıtımında aditif olmayan gen etkilerinin ön plana çıktığını desteklemiştir. Tüm özellikler için geniş anlamda kalıtım derecesi yüksek bulunurken, dar anlamda kallıtım derecesi düşük ve orta seviyede bulunmuştur. Bitki tane verimi; başakta tane ağırlığı, bitki başak sayısı, başakta tane sayısı ile olumlu ve önemli ilişki göstermiş, ayrıca biyolojik verimle hasat indeksi arasında olumlu ve önemli ilişki bulunmuştur.