Gestasyonel diyabetes mellitus riski olan gebelerde egzersiz tutumlarının, egzersizi engelleyen ve kolaylaştıran faktörlerin incelenmesi

Bu çalışma, Gestasyonel Diyabetes Mellitus (GDM) riski yüksek ve düşük olan gebelerde; egzersiz tutumlarının, egzersizi engelleyen ve kolaylaştıran faktörlerin ve fiziksel aktivite düzeyinin incelenmesi ve bu faktörlerin gruplar arasında karşılaştırılması amacıyla planlandı. Dahil edilme kriterlerini karşılayan 183 gebe, GDM riski yüksek (n=86, yaş=31,00±4,00 yıl, gebelik öncesi Vücut Kütle İndeksi (VKİ)=27,97±2,99 kg/m²) ve GDM riski düşük olmak üzere (n=97, yaş=29,00±4,00 yıl, gebelik öncesi VKİ=21,43±1,81 kg/m²) iki gruba ayrıldı. Gebelerin fiziksel ve sosyodemografik özellikleri, kronik hastalıkları, mevcut ve önceki gebeliklerine ilişkin özellikleri, GDM ile ilişkili bilgileri, gebelik öncesindeki ve mevcut gebeliklerindeki fiziksel aktivite seviyesi ve egzersiz alışkanlıkları, transteorik modeldeki değişim aşaması ve Oral Glikoz Tolerans Testi (OGTT) sonuçları kaydedildi. Buna ek olarak, psikolojik durumları Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri–durumluk versiyonu ve Algılanan Stres Ölçeği ile değerlendirildi. Egzersiz tutumlarının, egzersizi engelleyen ve kolaylaştıran faktörlerin değerlendirilmesinde önceki araştırmalar referans alınarak hazırlanan sorular kullanıldı. Fiziksel aktivite düzeyi Gebelik Fiziksel Aktivite Anketi (PPAQ) ve SenseWear Pro3 Armband ile değerlendirildi. Bu çalışmanın sonucunda, gebeler tarafından bildirilen egzersiz tutumlarının dağılım oranları açısından GDM riski yüksek ve düşük gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı bulundu (p>0,05). Buna ek olarak, GDM riski düşük olan gebelere kıyasla, GDM riski yüksek olan gebeler, stres üriner inkontinans, gestasyonel kilo alımı ve çocuk bakımı ve aile sorumluluklarının egzersize katılımı daha fazla engellediğini bildirdi (p<0,05). GDM riski yüksek olan gebelere kıyasla, GDM riski düşük olan gebeler, yorgunluğun egzersize katılımı daha fazla engellediğini bildirdi (p<0,05). Egzersizin sağlık durumunu iyileştirmesinin ve spor salonu/parklara ulaşımın kolay olmasının GDM riski düşük olan gebelerin egzersiz yapmasını GDM riski yüksek olan gebelerden daha fazla teşvik ettiği bulundu (p<0,05). GDM riski yüksek olan gebelerde, PPAQ ile değerlendirilen fiziksel aktivitelerde (düşük, orta, yüksek şiddetli ve toplam aktivite), ev işleri/aile bakımı ve spor/egzersiz aktivitelerinde harcanan enerji miktarının GDM riski düşük olan gebelerden daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Bu bulgular ile uyumlu olarak, GDM riski düşük olan gebelerin sedanter davranışlarda harcadığı enerji miktarının GDM riski yüksek olan gebelerden daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Ancak, akselerometre ile değerlendirilen fiziksel aktivite süresinin ve ortalama MET değerlerinin ise GDM riski düşük olan gebelerde, GDM riski yüksek olan gebelerden daha fazla olduğu bulundu (p<0,05). Bu çalışmanın sonuçları, sağlık profesyonellerine gebelere uygun fiziksel aktivite ve egzersiz programları oluşturmada yol gösterici olabilir. Bu çalışmada belirlenen egzersiz engelleri ve kolaylaştırıcıları göz önüne alınarak düzenlenen egzersiz programları, özellikle GDM riski olan gebelerin egzersiz programlarına katılımlarını teşvik edebilir ve bu gebe popülasyonunda davranış değişikliğinin oluşmasını sağlayabilir. Böylece, Türk popülasyonunda GDM riski ve prevalansı azalabilir. Anahtar Kelimeler: Gestasyonel diyabetes mellitus, fiziksel aktivite, tutumlar, engeller, kolaylaştırıcılar