Gruplar arası ilişkiler bağlamında sosyal kimlik ve din: Ankara Önder Mahallesi örneği

Din, dini inançlar, pratikler, değerler ve zihniyet oluşturucu yönleriyle bireysel ve toplumsal kimliğin önemli bileşenlerinden biridir. İnsanların ait oldukları gruplar, sosyal kimliklerini inşa ederken, dini aidiyetleri bu sürece dahil olur. Ancak bu durum dinin bireysel ve sosyal kimliği, mutlak anlamda yönlendirdiği sonucuna götürmemelidir. Din ve sosyal kimlik arasında karşılıklı bir etkileşim söz konusudur. Sosyal kimlik, etnik olarak farklılaşmış gruplarda daha belirgin şekilde incelenebilir. Ülkemizde bu anlamda etnik sınırların net biçimde ayrıldığı iki grubun Suriyeli sığınmacılar ve Türkler olduğu söylenebilir. Bu tezde, sosyal kimlik ve din ilişkisi, Suriyeli ve Türk katılımcıların sosyal kimliğe dair görüşleri üzerinden anlaşılmaya çalışılmıştır. Ankara'da ikamet eden katılımcı grubuyla, iç grup aidiyeti, dış grup farkındalığı, karşılıklı temas biçimleri ve meydana gelen engeller üzerinden sosyal kimliklerini nasıl yapılandırdıkları ve dini bu süreçte ne şekilde konumlandırdıkları üzerinde durulmuştur. Böylece dinin, gruplar arası çatışma veya uyumda etkisinin ortaya çıkması amaçlanmaktadır. Tezde, nitel araştırma deseni tercih edilmiş ve 44 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler MAXQDA 24 programı kullanılarak kodlanmış ve analiz edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Farklı temalar altında kodlanan verilerin yanı saha gözlemleri göz önünde bulundurulmuştur. Çalışmada sonuç olarak sosyal kimliğin inşasında dini etkinin güçlü ve zayıf yönleri tespit edilmiştir. Dinin güçlü etkisi dezavantajlı grubun, baskın grupla benzeşme isteğinde meydana çıkmaktadır. Ancak baskın gruptan, dezavantajlı gruba yönelen söylemlerde din, gruplar arası sosyal mesafeyi azaltacak güçlü bir etki göstermemektedir. Sonuç olarak sosyal kimlik inşasında dinin mutlak belirleyici etken olmadığı düşünülmektedir. Bu çalışma, TÜBİTAK 2211-A Genel Yurt İçi Doktora Burs Programı tarafından desteklenmiştir.