Gümüşhane masallarında mitolojik ögelerin incelenmesi

Bu araştırma, Türk halk edebiyatının sözlü kültür ürünlerinden biri olan masalların, Gümüşhane yöresine ait örnekleri üzerinden kapsamlı bir mitolojik inceleme sunmayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi deseninin kullanıldığı çalışmada, Saim Sakaoğlu tarafından derlenen Gümüşhane ve Bayburt Masalları adlı eserden toplam yetmiş masal içinden günümüz Gümüşhane il sınırlarına ait olduğu tespit edilen 45 masal metni örneklem olarak seçilmiştir. İncelenen metinlerde, masalların sadece kurgudan ibaret olmadığı, animik, şamanik ve totemik inanç sistemlerinin, ortaklaşa olarak bilinçdışı yansımalarının ve eski inançların mitolojik semboller aracılığıyla günümüze taşındığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, masallarda yer alan varlıklar, büyülü nesneler, don değiştirme, rüya, kehanet ve mitolojik mekân motifleri, anlatının yapısal iskeletini kuran ve olay örgüsünü ilerleten temel işlevsel ögelerdir. Ayrıca bu mitolojik ögeler, bireyin ruhsal olgunlaşma sürecini örneklendiren temel kalıplardır. Bu kalıpların toplumun ahlaki değer yargılarını, adalet anlayışını ve doğaya saygı felsefesini yeni nesillere aktarmada güçlü bir pedagojik araç olarak kullanıldığı saptanmıştır. Sonuç olarak, Gümüşhane masallarının, yöre halkının evrenle ve ilahi güçlerle kurduğu güçlü bağın kodlandığı zengin bir kültürel bellek olduğu bilimsel olarak ortaya konulmuştur.