Halide Edip Adıvar'da toplumsal bütünleşme ve din

İnsanlar, fıtratı gereği yalnız yaşayamayan sosyal varlıklardır. İnsanların tabiatı gereği bir arada yaşama ihtiyacı toplumları meydana getirmiştir. Bireylerin toplum şeklinde teşkilatlanmalarının tabii sonucu olarak ise sosyal bütünleşme tezahür etmektedir. Birey ve toplum arasında diyalektik bir ilişki bulunduğu gibi din ve toplum arasında da diyalektik bir ilişki bulunmaktadır. Bu bağlamda çalışmamızın temel konusunu toplumsal bütünleşme ve din ilişkisi oluşturmaktadır. Çalışmamızın temel amacı, din ve toplumsal bütünleşme arasında ilişkinin ortaya çıkarılması, Halide Edip Adıvar'ın, milli mücadele dönemini anlatan hikâye ve romanlarındaki toplumsal bütünleşmeyi sağlayan ve bozan dini, milli ve diğer unsurlar tespit edilerek bu unsurlar üzerinde dinin fonksiyonlarının ortaya çıkarılmasıdır. Bu minvalde şu araştırma sorularına cevaplar aranmıştır: Din, toplumların bütünleşme üzerinde etkili bir unsur mudur? Din, toplumların ayrışmasında etkili bir unsur mudur? Halide Edip Adıvar'ın, hikâye ve romanlarındaki dini, milli ve diğer unsurlar toplumsal bütünleşme ve ayrışma üzerinde etkili midir? Dini ve milli unsurlar milli mücadele döneminde Türk Ulusunun bütünleşmesi üzerinde etkili midir? Araştırmada Halide Edip Adıvar'ın milli mücadeleyi anlatan Vurma Fatma, Emine'nin Şehadeti ve Bayrağımız Altında isimli hikâyeleriyle; Ateşten Gömlek ve Vurun Kahpeye isimli romanları üzerinde dolaylı gözlem yöntemi kullanılarak elde edilen veriler doküman analizi yöntemiyle tetkik edildi. Yapılan araştırma sonucunda, dinin toplumsal bütünleşme üzerinde bütünleştirici ve ayrıştırıcı olmak üzere iki işlevinin bulunduğu tespit edildi. Halide Edip Adıvar'ın, hikâye ve romanlarındaki istiklal, şehadet, bayrak, vatan, Sultan Ahmet Mitingi, eğitim, mevlit töreni ve vatan mefkûresi gibi unsurlar Türk Ulusu üzerinde bütünleştirici bir işlev icra ederken, dinde bu unsurların bütünleştirici işlevini destekleyen başat unsurlardan birisidir. Din, mandacılık, şahsi menfaat ve kıskançlık gibi unsurlar Türk Ulusu üzerinde ayrıştırıcı bir işlev icra ettiği tespit edildi. Din tarafından desteklenen şiddet olgusu Yunan ordusu üzerinde bütünleştirici ve ayrıştırıcı bir işlev icra ettiği tespit edildi. Sonuç olarak Türk ulusunun kaderinin akrebin kıskacında yoğrulduğu zamanlarda toplumsal bütünleşmeyi ve ayrışmayı sağlayan unsurlar içerisinde yer alan din önemli işlevler icra etmiştir. Anahtar Kelimeler: Halide Edip Adıvar, Din, Sosyal Bütünleşme, Milli Mücadele, Türk Romanı