Halk şairi Halil Çivi'nin hayatı, sanatı ve şiirleri

Türk halk şiirinin ilk sanatçı tipi ?ozan?dır. Sözlü edebiyat geleneğimizde kopuz eşliğinde sanatlarını icra eden ozanlar, aynı zamanda hekimlik, büyücülük, din adamlığı gibi görevler üstlenmişlerdir. Ozan veya destan geleneğiyle başlayan İslamiyet öncesi halk şiiri, Anadolu'da İslam kültürünün etkisiyle yeni bir şekil ve içerik kazanmıştır. Ozanlar da tasavvufun etkisiyle ?âşık? adını alarak şiirler söylemeye başlamışlardır. XI. yüzyıldan itibaren Orta Asya'dan özellikle Horasan'dan gelen dervişlerin etkisiyle Tanrı aşkını dile getiren dinî ? tasavvufî mahiyetteki halk şiiri geleneği, X-XII. yüzyıllarda hazırlık ve oluş, XIII-XV. yüzyıllarda gelişme ve yayılma, XVI-XVII. yüzyıllarda duraklama ve gerileme dönemlerini yaşamıştır. XVIII.?XIX.?XX. yüzyıllarda ise gerileme devrini devam ettiren bu şiir, XIII. yüzyıldaki Yunus Emre ile Anadolu'da ulaştığı en verimli ve olgun dönemine bir daha erişememiştir.Bu edebiyat geleneği Anadolu'da XV. yüzyılın sonlarına doğru yerini âşıklık geleneğine bırakmıştır. Ozan geleneğinin devamı olarak kabul edilen âşık tarzı Türk şiirinin ilk dönemleri hakkında fazla bir bilgiye sahip değiliz. Bundan dolayı XVI. yüzyıl âşık tarzı Türk şiirinin hazırlık dönemi gibidir. Âşık Ömer, Ercişli Emrah, Karacaoğlan, Köroğlu gibi birçok ünlü âşığın yetiştiği XVII. yüzyıl ise âşık şiirinin en parlak dönemidir. Bu dönemden sonra durgunluk yaşayan âşık tarzı Türk şiiri, XIX. yüzyılda yeniden aynı parlak dönemini yaşamış, XX. yüzyılda eski önemini kaybederek, günümüzde çağın şartları doğrultusunda değişimlerle varlığını devam ettirmektedir.Söz konusu bu değişimin temsilcilerinden birisi olan Halil Çivi'nin şiirleri üzerine bilimsel bir çalışma yapılmamıştır.Çalışmamızda genelden özele doğru bir metot takip etmeyi uygun gördük. Bu düşünceler çerçevesinde de çalışmamızda halk şiiri geleneğinin yaşayan güçlü temsilcilerinden Halk Şairi Halil Çivi'nin hayatını, şiirlerini ve halk şiiri geleneği içerisindeki yerini çeşitli yönleriyle değerlendirmeye çalıştık. Türk kültüründe halk şiiri kavramı, halk şiiri geleneği, geçmişten günümüze halk şiir ve şairliği, konuları ile ilgili bilgiler verdikten sonra, Halil Çivi'nin hayatını ve yakın çevresini tanıttık. Ardından da onun halk şiiri geleneğindeki yerini Sivas, Tokat, Erzurum, Aydın, Malatya, İstanbul illerinde söylemiş olduğu şiirlerini inceleyerek belirlemeye çalıştık.Şiirlerini dokuz başlık altında ele aldığımız Halil Çivi'yi, rüyasında bade içmeyen, saz çalmayan, dedim ? dedi ve lebdeğmez tarzlarında şiirleri olmayan; ancak mahlas kullanan, tarih düşüren, hece ölçüsü, dörtlük nazım birimi ve halk şiiri biçimlerini kullanarak sade bir Türkçe ile yazdığı şiirleriyle halk şiiri geleneğinin yaşayan bir temsilci olduğunu gördük. Halil Çivi'nin yetiştiği ortam, yaşadığı maddî imkânsızlıklar, uğradığı haksızlıklar sevdiklerini kaybetmesi, hasretlik, sosyal sorunları dile getirmeye öncelik vermesi gibi sebepler yanında şairlik istidadına sahip olması şiir söylemeye başlamasında etkili olmuştur.Bu tespitimizi desteklemek için onun 200 şiirinin şeklini, dil ve ifade özelliklerini, kelime kadrosunu, halk şiiri geleneğiyle ilişkisini ve içeriğini detaylı olarak ortaya koyduk. Ardından da çalışmamızı indeks ve kaynakçayla bitirdik.Anahtar Kelimeler: Türk halk Şiiri, Türk halk edebiyatı, Halil Çivi, Halk şiiri geleneği