Hamd ile şükür âyetleri ve bunların kulluk kavramıyla ilişkisi (Fâtiha Sûresi'nin başından A'râf Sûresi'nin sonuna kadar)

Bu çalışma, hamd ve şükür ayetleri ile bunların ubudiyet (kulluk) kavramı ile ilişkisini ele almaktadır. Araştırmada, hakiki tedebbürün anlamı üzerinde durulmakta, ayet-i kerimelerin siyakı bağlamında bu kavramlar arasındaki ilişkiyi ortaya koyan pek çok anlam ve belagat sırrı ortaya konulmaktadır. Araştırmanın giriş bölümünde ayet, sûre, hamd, şükür ve ubudiyet kavramlarının lügat ve ıstılahi manaları açıklanmakta, hamd makamı, şükür makamı ve ubudiyet makamının yüce manaları izah edilmektedir. Ayrıca şükür ve hamdin meyveleri ve neticeleri anlatılmaktadır. Araştırma sırasında hamd ve şükür ayetlerinin, vaaz ve nasihat delaletleri taşıyan pek çok mana ifade ettiği, kulun Yaratıcısı ile bağlantısına ve Allah Subhânehu'nun kuluna lütfu ve nimetine işaret ettiği ortaya konulmuştur. Nitekim hamd ve şükür ayetlerinin ubudiyet kavramı ile bağlantısının, insanın Rabbi ile ve diğer insanlar ile olan ilişkilerini kapsadığından son derece önemli olduğu izah edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, ilgili siyak bağlamı ve sûrenin genel akışı göz önünde bulundurularak ve ilgili belagat özellikleri dikkate alınarak, hamd ayetleri ve ayet makamı ile ubudiyet makamı arasındaki bağlantı ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise şükrün neticeleri, Allah'ın nimetleri artırmasıyla ve Yaratıcı ile olan bağın kuvvetlenmesiyle ortaya çıkan örnekler ve ibretler üzerinden şükür ayetleri incelenmiştir. Bu iki bölümün ardından sonuç bölümünde özetle, sûrenin genel akışı ve sûrenin ilgili ayetleri arasında son derece önemli bir bağlantı bulunduğu, sûrenin bu genel akışı, hamd ve şükür ayetleri ile Kur'anî îcaz arasında şüpheye yer bırakmayacak bir siyak ilişkisi bulunduğu gibi en bariz ve en önemli sonuçlara yer verilmiş, insanı tevhide, hak dine bağlılık göstermeye, Yaratıcısı Allah Subhânehu ile her zaman bağlantıda kalması gerektiğine, böylece hakiki kulluğun tahakkuk edip Allah'ın rızasının gerçekleşeceğine ilişkin olarak hamd ve şükür ayetlerindeki delaletler, örnekler, ibretler ve derslere işaret edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hamd, Şükür, Ubudiyet, Kulluk, Ayetler, Fatiha, A'raf.