Hâmid Dîvânı (inceleme-tenkidli metin) -Şeyh Muhammed Hâmid-

Türk edebiyatı tarihi içerisinde önemli bir yere sahip olan dîvânlar, barındırdıkları kıymetli malûmatlar sayesinde birçok bilginin asıl kaynağı olmuştur. Bu dîvânlardan birisi de 18. yüzyılın sonu ve 19. yüzyılın başlarında yaşamış olan Şeyh Muhammed Hâmid'e ait olan eserdir. Yapmış olduğumuz çalışmada Dîvân'ın elimizde bulunan iki nüshası karşılaştırılarak tenkidli bir metin ortaya konulmuş ve tenkidli metnin yanı sıra inceleme de yapılmıştır. Elimizde yer alan Dîvân'ın toplam iki nüshası bulunmaktadır. Bu nüshalardan birisi de Topkapı Sarayı Müzesi Kitaplığı'nda (TS 1049) yer almaktadır. Nüsha 57 varak olup içerisinde 162 tane şiir bulunmaktadır. Diğer bir nüsha ise Banıçiçek Kırzıoğlu Özel Kütüphanesi'nde (BK) yer alan nüshadır. Bu nüsha da ise 24 varak olup içerisinde 143 tane şiir vardır. Bu iki nüshanın dışında, Erzurum Atatürk Üniversitesi Yazma Eserler Bölümü'nde ve İBB Atatürk Kitaplığı'nda şaire ait iki şiir tespit edilmiştir. Bu şiirler tenkidli metne dâhil edilmiştir. Dîvân'ın tenkidli metin oluşturulurken hiç bir nüsha esas alınmamıştır. İki nüsha da klasik dîvân geleneğine uygun olarak tertip edilmemiştir. Bu yüzden şiirler dîvân tertip geleneğine uygun olarak yeniden düzenlenmiştir. Yapmış olduğumuz çalışma, dört ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; şairin yaşamış olduğu döneme genel bir bakış açısıyla siyasî, toplumsal ve edebî durum incelenmiştir. Birinci bölümde ise; şairin hayatı, edebî kişiliği ve eserleri yer almıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise; dîvânın incelenmesi (nazım şekilleri, nazım türleri, dil ve üslûp özellikleri, edebî sanatlar) yapılmıştır. Üçüncü bölümde ise; nüsha tavsîfi, metnin kuruluşunda izlenen yol ve tenkidli metin bulunmaktadır. Yapılan bu çalışma sonucunda dîvân metnini oluşturan şiirlerin 50 tanesi kasîde, 78'i kıt'a, 6'sı mesnevî, 2'si müseddes, 3'ü muhammes, 1'i tahmîs, 4'ü murabba', 106'sı gazel, 31'i rubâ'î, 3'ü matla' ve 15 tanesi ise müfred'dir. Dîvân'ın içerisinde toplam 299 tane şiir yer almaktadır.