Çevreye ve insan dışı hayvanlara verilen zarar: Bakım etiği yapay zekâyı yeniden düşünebilir mi?

Yapay zekânın (YZ) çeşitli alanlara entegrasyonu, çevresel sürdürülebilirlik ve hayvan refahı üzerindeki etkilerine dair etik kaygıları gündeme getirmektedir. Son araştırmalar, kâr odaklı programlanan YZ sistemlerinin ekolojik zararı artırabileceğini ve hayvan refahını olumsuz etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle, bu tez, YZ'nin karar alma süreçlerinin gelişiminde ortaya çıkan antroposantrik eğilimlere etik bir bakışla nasıl yaklaşılabileceğine dair olası yolları tartışmayı amaçlamaktadır. Karşılıklı bağımlılık, bağlamsallık ve kırılganlığa vurgu yapan feminist bakım etiğinin, antroposantrik önyargıları yeniden üretmek yerine zararı azaltacak bir etik çerçeve sunabileceği ileri sürülmektedir. Gruen'ün (2015) "iç içe geçmiş empati" (entangled empathy) kavramına dayanarak, insanların hâlihazırda insan olmayan varlıklarla iç içe geçmiş bir ilişkide olduğu ve YZ'nin de hayvanlar ve çevreyi kapsayan ilişkisel ağların bir parçası olarak anlaşılması gerektiği savunulmaktadır. Bakım etiğinin YZ'yi kapsayacak şekilde genişletilmesi, YZ'nin insanlar gibi "bakım gösterip gösteremeyeceği" sorusunu gündeme getirir. Mark Coeckelbergh ve David Gunkel'in önerdiği sosyal-ilişkisel ahlaki statü yaklaşımından yola çıkan bu tez, ahlaki fail olmanın, bakım verme ve empati kurma yetisinin ontolojik özelliklere dayanması gerekmediğini; bunun yerine YZ'nin ilişkisel bağlamlardaki görünüşüne dayalı olarak ele alınması gerektiğini ileri sürmektedir. Bu bakış açısıyla, YZ sistemleri dünyayla etik ilişkiler kurabilir; yalnızca ne olduklarından dolayı değil, nasıl etkileşim kurdukları, ihtiyaçlara nasıl yanıt verdikleri, sosyal bağlar oluşturup bakım uygulamalarına nasıl katıldıkları önemlidir. Bu tez, bakım etiğinin YZ tasarımına entegre edilmesinin daha adil ve ekolojik açıdan sorumlu bir yaklaşım sunduğunu ve çeşitli varlıklar arasındaki etik etkileşimlere dair disiplinlerarası diyaloğu teşvik ettiğini savunmaktadır.