Hastanede yatan çocuklarda antibiyotik ilişkili ishal sıklığı ve risk faktörleri

Amaç: Antibiyotik ilişkili ishal (Aİİ) antibiyotik kullanımı sırasında ya da sonrasında ortaya çıkan ishaldir. Antibiyotik uygulamasından sonraki 1-2 saat içinde ortaya çıkabildiği gibi ilacı kestikten sonraki birkaç hafta içinde de ortaya çıkabilir. Tanı için diğer ishal yapan nedenlerin dışlanması ya da Clostridium difficile ile ilişkisinin gösterilmesi gerekmektedir. Çocuklarda Aİİ'nin prevalansı; tanı için kullanılan kriterlere bağlı olarak değişim göstermektedir ve ayaktan takip edilen hastalarda %5 ile %30 arasında olduğu tahmin edilmektedir. Antibiyotik tedavileri gastrointestinal florayı bozarak en önemlisi ishal olmak üzere birçok semptoma sebep olmaktadır. Klinik prezentasyon; hafif ishalden fulminan psödomembranöz kolite kadar değişmektedir. Aİİ'in yatan hastalardaki sıklığı ve risk faktörü ile ilgili veriler kısıtlıdır. Sıklıkla hangi antibiyotiklerin ishale sebep olduğu belirsiz kalmaya devam etmektedir. Bu çalışma ile Aİİ sıklığı hesaplanarak Aİİ'nin risk faktörlerini belirleme ve elde edilen verilerin, hastanede yatan çocuklarda antibiyotik tedavisi başlanırken dikkate alınıp, gerekli olgularda koruyucu önlemler alınarak morbidite ve mortalitenin azalacağını düşünmekteyiz. Hastalar ve yöntem: Ekim 2018-Ekim 2019 yılları arasında 1 ay-18 yaş arası, Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi pediatri adelosan, süt çocuğu ve enfeksiyon servislerinde yatan, yatışında antibiyotik tedavisi alan ve çalışmaya dahil edilme kriterlerine sahip hastalar çalışmaya alındı. İshal saptanan olgulardan dışkı örnekleri alınarak adenovirus, rotavirus, norovirus, Salmonella spp., Shigella spp., Campylobacter spp., Clostridium difficile toksin A ve B bakıldı, gaita ve Clostridium difficile kültürü yapıldı. Clostridium difficile pozitif veya dışkı örneklerinde herhangi bir etken bulunamayan olgular Aİİ olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışma süresince 1042 hasta takip edildi ve 451 hasta antibiyotik tedavisi aldı. Bu hastaların 358'i çalışma kriterlerini karşıladı. 358 hastanın 179'u (%50) erkekti, ortanca yaşı 36 aydı ve takibinde 32'sinde ishal gelişti. İshal gelişen 1 olguda adenovirus, 6 olguda rotavirus, 3 olguda norovirus saptandı. Clostridium difficile toksin B pozitif olan 1 olgu ile ishal etkeni bulunamayan 21, toplamda 22 (%6.14) olgu, Aİİ olarak kabul edildi. Hastaların erkek cinsiyette ve 3 yaşın altında olmasının (%77.3'e %48.2, p=0.008) ve karbapenem grubu antibiyotik kullanılmasının (%13.6'ya %3.9, p=0.032), tedaviye ibuprofen eklenmesinin (%10.8'e %89.2, p=0.014), yatışından 24 saat sonra antibiyotik başlanmasının (%33.7'ye %4.7, p<0.001), Aİİ riskini arttırdığını gördük. Sonunda bu risk faktörlerini lojistik regresyon analizi ile karşılaştırdık ve erkek cinsiyetin, 3 yaşın altında olmanın, hastaneye yatışından 24 saat sonra antibiyotik tedavisi başlanmanın ve ibuprofen kullanımının Aİİ ile ilişkili olduğunu tespit ettik. Sonuç: Antibiyotik ilişkili ishal, antibiyotik kullanımına bağlı olarak görülen bir yan etkidir ve gastrointestinal floranın harabiyeti ile olumsuz sonuçlar görülebilmektedir. Aİİ ile ilgili sonuçlarımız diğer ülkelerde yapılan çalışmaların sonuçları ile benzerlik göstermektedir. Hastanede antibiyotik tedavisine 24 saat sonra başlanan, tedavilerine ibuprofen eklenen 3 yaş altındaki erkek çocukları, Aİİ açısından daha dikkatli gözlemlemek gerekmektedir. Anahtar kelimeler: Antibiyotik ilişkili ishal, sıklık, yatan hasta