Hayvan etiği tartışmaları bağlamında Türkiye'de hayvan hakları üzerine bir inceleme

Bu çalışmanın ilk amacı tarihsel süreç içerisinde insan ile hayvan arasındaki ilişkinin etik boyutu ve hayvanların ahlaki statüsünün araştırılmasıdır. Bu çalışmanın ikinci amacı ise Türkiye'de hayvan haklarının mevzuat, uygulama ve politikalara nasıl yansıtıldığını ve hangi etik öncüllere veya hayvan etiği teorilerine dayandığını araştırmaktır. Bu doğrultuda, çalışmanın ilk bölümünde, hayvanların felsefi ve etik açıdan değerlendirilmesine dair en eski argümanlardan başlayarak 19. yüzyıla kadar olan dönem incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, 18. yüzyıldan günümüze kadar olan süreçte hayvanlara dair felsefi ve etik yaklaşımlar ile hayvan etiği teorileri incelenmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde tarihsel süreç içerisinde Türkiye'de hayvanların korunması ve değeri, Eski Türk kavimlerinden Osmanlı Devleti'ne ve Erken Cumhuriyet Dönemi'nden günümüze kadar analiz edilmiştir. Ardından hayvanların korunmasıyla ilgili sivil toplum kuruluşları ve hayvan savunuculuğu ile hayvan deneyleri, hayvanat bahçeleri, endüstriyel hayvancılık, refakatçi ve sahipsiz hayvanlar, hayvan etiği teorilerinden hareketle analiz edilmiştir. Bu süreç boyunca incelenen mevzuat, politika ve uygulamalar üzerinden tespit edilen durum, Osmanlı döneminden başlayarak Erken Cumhuriyet dönemi ve günümüzde de hayvana etik bakışın temel olarak hayvan refahı etiği çerçevesinde, klasik faydacılık etiği ile birlikte şekillendiğidir. Türkiye'de hayvanları koruyan mevzuat, politika ve uygulamalar zayıf insanmerkezli ve zayıf türcü bakış açısına sahiptir. Dolayısıyla hayvanların korunması hayvanların kendi özsel değer ve çıkarlarını tanıyan daha geniş ahlaki değerlere ve etik ilkelere dayanmamaktadır. Hayvanları koruyan mevzuatın ortaya çıkışı temel olarak siyasi otoritenin gerekli görmesi veya bir sosyal hareketin sonucu değil AB'ye uyum süreciyle şekillenmiştir. Türkiye'de hayvanların korunmasının önündeki engel, bu bakış açısı ve mevcut mevzuatın yanı sıra denetim eksikliğidir. Anahtar Kavramlar: Hayvan Etiği, Hayvan Hakları, Hayvan Refahı, Ahlaki Statü