Hazır giyim işletmesinde kaynak kısıtlı karma modelli montaj hattı dengeleme ve uygulaması

Hazır giyim üretimi emek yoğun ve karmaşık bir üretim yapısına sahiptir. Üretim miktarları düşük, çeşitliliği fazla modellerin imalatı için ayrı hat ve çalışan tahsis etmek maliyet ve tesis alanı bakımından uygun değildir. Bu yüzden çok fazla modelin aynı anda üretiminin gerçekleştiği üretim bantları tercih edilmektedir. Buna ek olarak düşük verimlilik, düşük sipariş miktarları arasında geçişten kaynaklanan hat dengeleme ve planlama zorlukları hazır giyim üretiminin önemli sorunlarındandır.Bu araştırmada karma modelli erkek gömleği üreten küçük ölçekli bir işletmede montaj hattı dengeleme problemleri ve çözüm önerileri üzerinde durulmuştur. Amaç farklı büyüklükte ve farklı modelde siparişlerin en verimli şekilde montajının sağlandığı hatların kurulması ve müşterilere istenilen kalitede, istenilen verimde ve en düşük maliyetle hızlı bir şekilde ürünleri teslim etmek için montaj hatlarının dengelenmesidir.Araştırmanın Modeli; Verilerin analizinde sezgisel bir algoritma olan COMSOAL'dan (Computer Method for Sequencing Operations for Assembly Lines); Montaj hatları operasyon çizelgeleme için ise bilgisayar metodundan yararlanılmıştır. Veri tabanında verilerin tutulup saklandığı çağırıldığı düzenlendiği ve değiştirilebildiği bir yapıya sahip olduğu ve küçük hazır giyim işletmelerinde herhangi bir bilgisayara kopyalanıp kuruluma ihtiyaç duymadan kolaylıkla çalıştırılması için Delphi programlama dilinde yazılmış Microsoft Access veri tabanı tercih edilmiştir.Veriler araştırmacı tarafından erkek gömleği üreten firmaya gidilerek toplanmıştır. Erkek gömleği üretim hattını analiz edebilmek için öncelikle hat boyunca iş zaman etüdü gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında sadece montaja ilişkin veriler ele alınmıştır. İşletmede kesim ve malzeme hazırlıklar, montaj hattı dengeleme çalışmasında sürece dahil edilmemiştir. Birçok ürünün aynı anda kesimi ve malzeme hazırlıkları sürekli gerçekleştirilmekte montaja hazır hale getirilmektedir. Bu sayede montaj hattı dengeleme sürecini etkilememektedir. İşlem süreleri işletme kayıtları ve gözlem değerleri göz önünde bulundurularak derlenmiş ve deterministik kabul edilmiştir. Montaj hattında kullanılan makine adları ve adetleri saptanarak makine parkı oluşturulmuştur. Bu veri, karma modelli montaj hattı dengeleme sürecinde atölye çizelgeleme için kaynak mevcudiyeti değerlendirme sağlaması için gerçekleştirilmiştir.Araştırma konusu işletmede mevcut olarak üretilen yedi adet gömlek modeli için iş zaman etüdü gerçekleştirilmiş ve her model için iş akış şemaları oluşturulmuştur. Geliştirilen kaynak kısıtlı karma modelli COMSOAL programına bu veriler girilerek sonuçlar elde edilmiştir. Hazırlanan programda yeni gömlek modeli girişi, girilmiş gömlek modellerinde oluşabilecek süre ve iş elemanı değişiklikleri de gerçekleştirilebilmektedir.Geliştirilen kaynak kısıtlı karma modelli COMSOAL algoritmasıyla erkek gömleği üretiminde karma modelli montaj hatları dengeleme problemleri ve çözüm önerileri sunulmaktadır. Farklı parti büyüklüğünde ve farklı modellerde erkek gömleklerinin aynı gün içersinde aynı hatta üretilme zorunluluğu üzerine tasarlanmıştır. Geleneksel COMSOAL algoritmasından farklı olarak hazır giyim üretim sürecine uygun olarak bir makinada bir işçi çalışma kısıtı, paralel istasyon oluşturma kısıtı ve farklı işlerin farklı makinalarda yapılma zorunluluğu kısıtı eklenmiştir. Algoritmaya farklı işleri yapabilen iş rotasyonu olabilen işler, birleştirilebilen makine ve çalışanlar kısıtı gibi seçenekler eklenerek yeni akademik çalışmalar yapılabilir.Anahtar kelimeler: Erkek Gömleği, Hazır Giyim, Montaj Hattı Dengeleme, Kaynak Kısıtlı Karma Modelli Montaj Hattı Dengeleme, COMSOAL (Computer Method for Sequencing Operations for Assembly Lines)