Carthamus tinctorius (aspir) bitkisinin sağlık etkileri ve tohumlarının sterilizasyon protokolünün geliştirilmesi

Bitki doku kültürü çalışmaları, bitki tohumlarında çimlenmeyi önleyerek ürün verimini artırmak için yapılan ön işlemlerden biridir. Bitki sterilizasyonu için genel bir protokol olmamasına rağmen, sterilizasyon protokolleri her bitkinin botanik ve taksonomik özelliklerine, büyüdüğü bölgeye sağladığı adaptasyon ve genetik özelliklere göre değişir. Literatürde, aspir tohumları için böyle bir protokolün olmaması, üretim verimliliğinde bir azalmaya ve aspir tohumlarından elde edilen ikincil ürünlerin maliyetinde bir artışa yol açmaktadır. Aspir tohumlarının üretimini arttırmak ve fenolik bileşenler bakımından zengin ve sağlık yararları olduğu bilinen birçok farmasötik ve fitoterapötik alanda kullanılan ürünleri elde etmek için güncel bir sterilizasyon protokolü geliştirilmiştir. Bu bağlamda, aspir tohumuna özgü sterilizatörler kullanılarak, üretim verimliliğini artıracak, ancak 3N kromozomlu endospermde genetik polimorfizm ve korozyona neden olmayacak şekilde tekrarlanan bitki doku kültürü çalışmaları yapılmıştır. Aşındırıcılar seyreltilerek kullanılarak, tohum yüzeyini aşındırmadan tohum yüzeyindeki mikroorganizmaların protein duvarlarını hedefleyerek 3N kromozom endospermin zarar görmemesi hedeflenmiş, böylece biyolojik sterilizasyon sağlanmıştır. Ayrıca, ağır metaller içermeyen çözeltiler kullanılarak, polimorfizme, yani tohumun genetik dizisinde bir mutasyona neden olunmaması sağlanmıştır. Buna ek olarak laboratuar ortamı ve ekipmanlar 2-3 tekrarlama ile sterilize edilerek, ekim ve çimlenme işlemleri steril bir ortamda yapılmış, bu ortamda sentezlenen ve piyasada mevcut bulunan diğer çözeltilerin verimliliği değerlendirilmiştir. Tez çalışması kapsamında sentezlenen özgün G solüsyonu ve ticari adı Oxone olan Potassium Peroxymonosulfate (KHSO5) solüsyonu ile steriliasyon işlemlerinde başarı sağlanırken, dormansi gözlemlenmemiş ve çimlenme firesiz olmuştur. Anahtar kelimeler: aspir tohumu, sterilizasyon protokolü, bitki doku kültürü, fenolik bileşikler, aspir tohumu yağı