Hemşirelerin otonomi düzeylerinin belirlenmesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi

ÖZET HEMŞİRELERİN OTONOMİ DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ Bu araştırma, Üniversite Hastanesi, Sağlık Bakanlığı Hastanesi ve Sosyal Sigortalar Kurumu Hastanesi'nin dahili klinikleri, cerrahi klinikleri ve yoğun bakım ünitelerindeki tüm hemşirelerin otonomi düzeylerini belirlemek ve otonomi düzeylerini etkileyen faktörleri. incelemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Dahili kliniklerde, cerrahi kliniklerde ve yoğun bakım ünitelerinde görev yapan Sağlık Meslek Lisesi, Önlisans ve Lisans mezunu hemşireler araştırma kapsamına alınmıştır. Veri toplama aracı olarak iki bölümden oluşan bir anket formu kullanılmıştır. Birinci bölümde, hemşirelerde otonomi düzeyini etkileyen faktörler, ikinci bölümde ise, sosyotropi-otonomi ölçeğinin 30 maddelik otonomi alt ölçeği ( kişisel basan, özgürlük, yalnızlıktan hoşlanma ) kısmı yer almaktadır. Araştırmanın bağımlı değişkeni, hemşirelerin otonomi düzeyleridir. Bağımsız değişkenler ise, otonomiye etki edebileceği düşünülen; çalışılan hastane, yaş, çalışma pozisyonu, çalışma yılı, çalışılan servis, eğitim durumu, daha önce yaşadığı yer, medeni durumu, nöbet durumu ve sayısı, iş doyumudur. Elde edilen veriler yüzde ve ortalama hesaplamaları, yaryans analizi yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Üniversite Hastanesindeki hemşirelerin otonomi puan ortalaması 79.10±15.19, SB. Hastanesi hemşirelerinin 84.80±13.63 ve Sosyal Sigortalar Kurumu Hastanesi hemşirelerinin 83.87±15.61 olarak saptanmıştır. Kurumlardaki hemşireler arasında otonomi düzeyi açısından anlamlı fark bulunmuştur. Ayrıca, kişisel basan ve özgürlük düzeyleri arasındaki fark da anlamlıdır. Yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri açısından anlamsız fark saptanmıştır. Sağlık Meslek Lisesi, Önlisans ve Lisans mezunu hemşirelerin otonomi puan ortalaması sırasıyla 85.37±14.68, 82.30114.44 ve 79.38+15. 12'dir. Eğitim durumlarına göre hemşirelerinlotonomi düzeyleri arasındaki fark istatistiksel olarak çok anlamlı bulunmuştur. Ancak kişisel basan, özgürlük ve yalnızlıktan hoşlanma alt ölçeklerinden aldıktan puan ortalaması arasındaki fark anlamsızdır. Hemşirelerin çalışma yıllarına göre 5 ve altında çalışma yılı olan hemşirelerin otonomi puan ortalamaları 79.52±15.33, 6 - 10 yıl arasındakilerin 82.89±14.45, 11 yıl ve üzerindekilerin 84.94±14.49 olarak saptanmıştır. Çalışma yılına göre hemşirelerin otonomi düzeyleri arasında çok anlamlı fark bulunmuştur. Kişisel basan düzeyi arasındaki fark çok anlamlı bulunurken, özgürlük ve yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri anlamsız olarak saptanmıştır. Daha önce başka bir kurumda çalışmamış olan hemşirelerin otonomi puan ortalamaları 84.04+15.45, daha önce çalışmış olan hemşirelerin ise 80.62±14.32'dir. Buna göre otonomi düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır. Kişisel basan, özgürlük ve yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri de istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Hemşirelerin iş doyum düzeylerine göre otonomi puan ortalamaları; iş doyumu ' l' puan olanların 84.01+13.43, '2' puan olanların 83.11±15.75, '3' puan olanların 80.34±15.52, '4' puan olanların 81.22±13.75 ve '5' puan olanların 87.12±14.22 olarak bulunmuştur. İş doyum düzeylerine göre hemşirelerin otonomi düzeyleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Kişisel basan ve özgürlük düzeyleri arasındaki fark anlamlıyken, yalnızlıktan hoşlanma düzeyleri arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsızdır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara yönelik önerilerde bulunulmuştur. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Otonomi, Hemşirelikte Otonomi, Hemşirelikte Karar Verme Süreci, Hemşirelikte Yetkilendirme.