Hisali hayatı - eserleri ve Metaliü'n - Nezair adlı eserinin birinci cildi: İnceleme - metin

Nazîre, 'bir şâirin, beğendiği bir başkasının şiirine kafiye, vezin ve konuya bağlı kalarak benzeri bir şiir yazmasına denir. Şâirlerimiz Divan edebiyatının köklü geleneklerinden olan nazireyi, ustalıklarını ispatlamak, beğendikleri şâire beğenilerini ifade etmek, onlar kadar güzel şiir yazdıklarını ortaya koymak için yazarlar. Türk Edebiyatı'nda nazîreciliğin ayrı bir yeri vardır. Nazîre, şâirler arasında bir nevi yarışmadır. Daha üstün olduğunu ispatlama duygusu da ağır bastığından hemen her şâir kendisinden önceki büyük şâirlerin veya çağdaşlarının şiirlerine nazireler yazmışlardır. Bu nazirelerin sayısı zamanla o kadar artmıştır ki daha sonraları konuya merak duyanlar bunları derleyip toparlayarak nazîre mecmualarını meydana getirmişlerdir. Bu mecmuaların çok önemli bir faydası, haklarında başka hiçbir kaynakta bilgi bulunmayan, azımsanmayacak sayıda şâirin varlığını haber vermiş olmasıdır. Hisâlî'nin MetâNü'n-nezâirl de bunlardan biridir. Tezimizin konusu XVII. yüzyıl şâirlerinden Hisâlî'nin Metâliü'n-nezâir'idir. Metâliü'n-nezâir'in derleyicisi belli diğer mecmualardan farkı sadece matla beyitlerinin bir araya getirilmesidir. Yazar, XIII ve XVII. yüzyıl şairlerine ait matla' beyitlerini vezne ve kafiyelere göre alfabetik olarak gruplandırmıştır. İki ciltlik eser toplam 670 varaktan oluşmaktadır. Hisâlî'nin Metâilü'n-nezâir'den başka Farsça matla' beyitlerinden oluşan Letâifü'l-hayâl adlı nazîre mecmuası ile dokuzuncu divanı vardır. Adı geçen şâirin divanlarının kaç tane olduğunu ve öncekilerinin nerede bulunduklarını, hatta gerçekte olup olmadıklarını maalesef bilemiyoruz. Divanındaki şiirlerinin yanında Metâliü'n-nezâir'de de Hisâlî'ye ait çok güzel matla'lar mevcuttur.1077 Bu çalışmada Hisâlî'nin hayatı ve eserleri incelendikten sonra konu ile bağlantılı olması bakımından matla', nazîre, mecmua ve nazîre mecmuaları hakkında genel bilgi verilmiş; daha sonra Metâliü'n-nezâir'in birinci cildinin transkripsiyonlu metni eklenmiştir.