Hukukun göstergebilimsel analizi

iiDOKTORA TEZ ÖZÜHUKUKUN GÖSTERGEB L MSEL ANAL ZErtuğrul UzunKamu Hukuku Ana Bilim DalıAnadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mart 2006Danışman: Doç. Dr. Yasemin IşıktaçGöstergebilim, bildirişimde kullanılan göstergelerin ve gösterge sistemlerininincelenmesi olarak tanımlanabilir. Birisi A. J. Greimas'ın, F. de Saussure'ün yapısaldilbilimine ve Lévi-Strauss'un yapısal antropolojisine dayanarak kurduğu yapısalcıgöstergebilim, diğeri ise C. S. Peirce'ün mantıkçı göstergebilim olarak bilinengöstergebilim kuramı olmak üzere iki ana göstergebilim geleneği bulunmaktadır.Hukuka uygulandığında, hukuk, bildirişimsel bir olgu olarak görülmektedir.Yapısalcı hukuk göstergebilimi, hukuk söyleminin derin düzeyindeki anlam oluşumunuanlamanın peşindedir. Söylemin derin düzeyi, anlambilimin derin düzeyi çerçevesindemodellenmiştir ve dizimsel ve dizisel eksenlerin karşılıklı ilişkisini barındırır. Diziseleksen, söylemin ideolojik unsurlarının açıklanması için kullanılmaktadır.Mantıkçı göstergebilim, anlamın ancak pratik etkilerin düşünülmesiyle olanaklıolduğunu vurgulamak suretiyle hukukun kurallardan ya da kodlardan oluştuğudüşüncesini reddeder. Böylece yargıç, kararlarına birbiri ardına eklenmiş yorumsaltercihlerle ulaşan temel hukuksal aktör olarak kabul edilmiş olur. Bu düşünce,Amerikan Hukuksal Gerçekçiliğinde olduğu gibi, gerçekçi bir hukuk anlayışını ortayaçıkarır.Hukuk göstergebiliminin ışığı altında, yargı kararlarının ana kaynağı olduğu düşünülenkodlara sahip Kıta Avrupası hukuk sistemlerinde dahi hukuksal gerçekçiliğin hukukunkarakteristiğini açıklamaya daha yetkin olduğunu savunmak mümkündür. Dolayısıylabir hukuk kuramının, bir yargılama ve yorum kuramı olması gerektiği dikkatealınmalıdır. Hukuk göstergebilimi aynı zamanda, hukuksal usavurma ve hukuksalyorum olarak adlandırılacak, hukuka has bir usavurma ve yorum yöntemininbulunmadığını da göstermektedir.