İbn-i Hazm'da tanım teorisi

Klasik mantığın iki ana konusu vardır. Bu konulardan birincisi, modern mantıkçılar tarafından kavramlar mantığı olarak isimlendirilen tasavvurât, ikincisi ise kıyas mantığı olarak bilinen tasdîkâttır. Tasavvurât başlığı altında kavramlar ve tanım konusu ele alınırken; tasdîkât bahsinde önermeler, akıl yürütme ve akıl yürütme biçimleri ve bunların uygulama alanı olarak görülen beş sanat ele alınmaktadır. Tasavvurât başlığı altında kavramların ele alınmasındaki amaç doğru ve tutarlı bir tanım anlayışına geçmektir. Tanım, insanların bir şey hakkında bilgi edinmesini sağlayan temel unsurdur. Üzerinde konuşulan şeyin tanımı veya sınırları belirlendiği zaman o şey hakkında daha rahat konuşulur ve daha kolay anlaşma sağlanabilir. Bu çalışmada İslam düşünce geleneğinde Zahirîlik mezhebinin sistemleşitircisi olarak kabul edilen İbn Hazm'ın tanım anlayışı ele alınmıştır. Mantık ilminde üzerinde pek fazla durulmayan Endülüslü âlimin, Zahirî kimliği ile mantığa nasıl baktığı ve ilimleri nasıl ele aldığı incelenmiştir. Bu tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İbn Hazm'ın mantık anlayışının nasıllığı üzerinde durulmuş ve bu ilim hakkında yazmış olduğu etTakrîb adlı eseri tanıtılmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde İbn Hazm'a göre beş tümel ele alınmıştır. İbn Hazm'ın tanım anlayışına ön hazırlık olması için onun beş tümel anlayışı ile Aristotelesçi mantıkçıların beş tümel hakkındaki açıklamaları karşılaştırılarak bir değerlendirme yapılmıştır. Üçüncü bölümde isev İbn Hazm'ın farklı eserlerinde yapmış olduğu bazı kavramlar seçilerek onun mantık ilmi açısından tanım anlayışının ne ve nasıl olduğu ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: İbn Hazm, et-Takrîb, Tanım, Tasavvurât, Endülüs, Mantık.