İbnü'l-Arabî'de ilâh-ı mu'tekad kavramı

Ülkemizde "Muhyiddîn İbnü'l-Arabî" ismi ile tanınan İbn Arabî (560/1165-638/1240) sûfî dünyasına pek çok eser kazandıran müelliflerden biridir. İlmî olarak bildiklerini murakabe (kendini gözlemlemek) ve müşahede gibi tasavvufî yöntemler ile deneyime dönüştüren İbn Arabî, kendi aracılığı ile insana dair bir çözümleme sunmuştur. Bu çözümlemenin özgün ürünlerinden biri olan ilâh-ı mu'tekad kavramı, insanın Tanrı'ya dair tasavvurunu ifade etmektedir. Çalışma giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde tanrı tasavvurları üzerinde durulmuştur. İnsanoğlunun bu dünyaya misafir oluşundan itibaren İbn Arabî'nin yaşadığı zaman dilimine kadar benimsenen tanrı tasavvurları bu bölümde genel bir çerçevede sunulmuştur. İkinci bölüm ise İbn Arabî'nin bakış açısına tahsis edilmiştir. İlk olarak ilâh-ı mu'tekad kavramının özünü teşkil eden Vücûd ve mertebeleri konusu anlatılmıştır. Akabinde ilâh-ı mu'tekada bakış açısını belirleyen iki temel unsur yani tenzih ve teşbih konusu İbn Arabî'nin idrakindeki açılıma göre ele alınmıştır. Daha sonra anlatılan bu temel üzerine ilâh-ı mu'tekad kavramı izah edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İbn Arabî, İlâh-ı Mu'tekad, Hakk-ı Mu'tekad, Hakk'ul-Mahlûk, İnançta Yaratılan Tanrı, Tanrı Tasavvuru, Sınırlandırılmış Tanrı, Rabb-i Hâss.