İbrahim b. Muhammed b. İsa el- Meymûnî'nin (ö.1079/1488) Mecmeu'l-Hikem isimli tefsirinin tahlil ve tahkik (1-30 varaklar arası) / Tafsir Majma' al-Hikam by Ibrahim bin Muhammad bin Isa al-Maimoni (d. 1079/1488), study and investigation of papers(Between 1-30 leaes)

Nur süresi, Allah'ın kitabındaki büyük surelerden biridir; çünkü birçok hadiseler, önemli yargılar, ahlâkî, eğitimsel, insanî değerleri içermektedir. Tıpkı yegâne yaratıcı olan Allah'ın azametini ve O'nun, mahlukâttaki kudretini sözkonusu ettiği gibi. İbrahim b. Muhammed b. İsa el-Meymûnî'nin (ö.1079/1488) Mecmeü'lhikem isimli tefsirinin tahkik ve tahlili adlı bu çalışma, nur suresinden birkaç ayetin tefsirini ihtiva etmektedir. Hacmi, 35, 36, 37, 38. âyetlerle sınırlıdır. Bu tefsir ayetlerin tefsirinde birçok luğavî, tefsirî, mantıkî incelikleri ihtiva etmesi ve müellifin bir meselede görüşleri sunarken tercihe layık olanı dile getirmesi, yine eserin sarf, nahiv, mantık kaideleri, belâgat sanatları ve kıraat vecihlerini ihtiva etmes bakmından önemlidir. Yine İmam Meymûnî'nin akli ilimlerde lügat ilminde ve tefsirde de öne çıkan ilmî konumu bu eseri önemli kılmaktadır. Ayrıca ilmini Şems Remlî, Ganimî, Lekkâni el-Malikî, Hafâcî, Şenvâni vb. asrının büyük âlimlerinden alması ve kendisinden Vefâî, Tarihçi Bağdâdî, vb. birçok alimin ilim alması da eserinin önemini ortaya koymaktadır. Meymûnî; İmam, Allâme, Fehhâme lakaplarını hak etmiştir. Nitekim Muhibbî ve başkaları onu böyle vasıflandırmışlardır. Ayrıca müellifin bu ilmî konumu, asrındaki devlet erkanının dikkatinden kaçmamıştır. Özellikle vezir Gazi Paşa bu şerhin yazımını kendisinden isemiştir. Bu araştırma, Meymûnî'yi ve metodunu tanıtma, O'nun muradına uygun olarak ilmî bir tahkikle eserinin metnini tahkik etmeyi hedeflemiştir. Araştırmanın hedefine uygun olarak müellifin biyografisine ayrılan bölümde onun hayatı, ilmi kişiliği ve kitabının tanıtımına betimlemeli bir uslupla yer verilmiştir. Araştırmanın tahkik kısmında metnin yazım ve zaptında nüshalar karşılaştırılmış ve ileri sürülen görüşlerin kaynağı verilmiştir. Genel olarak İSAM'ın (İslam Araştırmaları Merkezi) metodunu esas almıştır. Araştırmada iki nüsha takip edilmiştir. Birisi Msır'daki Daru'l-Kütübi'l-Mısriyye nüshası diğeri Türkiye'deki Yeni Cami kütüphanesi nüshasıdır. Bu araştırma sonucunda müellifin, ayetlerin yorumu konusunda kendinden önceki açıklamalarla yetinmediği, bilakis onların görüşlerini kavradığı, metinlerini analiz ettiği, oradaki muşkil ifadeleri açıkladığı görülmüştür. Örneğin: Beyzavî ve kendisine haşiye yazan Sa'dî gibi alimlerin görüşlerini bazen tenkit etmiş, bazen de delil ve ictihadı doğrultusunda ayetlerin manasına uygun gördüğünü tercihte bulunmuştur. Müellifin bu eseri, "nur" lafzı ile ilgili tefsir kaynaklarında varid olan görüş ve manaları serdetmede önemli bir kaynaktır. Müellif, bu konudaki görüşleri ve yorumları tefsirin ana kaynaklarından sayılan Zemahşerî'nin Keşşâfı, Begavî, Nesefi, Razî ve Beyzavî'nin tefsiri, Tîbî, Teftezanî, Zekeriya el-Ensarî, Sa'dî Efendi gibi meşhur şerh ve haşiyelere dayanmıştır. Bunun yanında hadis, lügat ve mantık kaynaklarını kullanmıştır. Anahtar kelimeler: Tefsir, Mecmeu'l-hikem, Nur, İbrahim Meymûnî, Tahkik.