İdari işlem teorisi açısından vergilendirme işlemleri ve yargısal denetimi

Vergi, devletin kamu harcamalarının karşılanması amacıyla cebren ve kamu gücü kullanılarak kişilerden alınan paradır. Çağdaş demokrasilerde verginin elde edilmesi yönünde kullanılan yetki kaynağını anayasadan almaktadır. Türk vergi hukukunda da Vergi idaresi sahip olduğu vergilendirme yetkisini Anayasa'da belirlenmiş sınırlar içinde kullanmak zorundadır. Aksi durumda kişilerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale eden işlemler ortaya çıkabilecektir. Bu nedenle vergilendirme sürecinde yapılan işlemlerin denetiminin sağlanması gerekir. Hukuka uygunluk denetimine tabi olması için vergilendirme işlemlerinin öncelikle hukuki niteliği belirlenmelidir. Bu belirlemeyi yapmada ise idari işlem teorisi kapsamında hareket edilmelidir. Çünkü idari işlem niteliği taşıdığından idari işlemler hakkında geçerli olan kuralların büyük çoğunluğu vergilendirme işlemleri hakkında da geçerlidir. Bir idari işlem olarak vergilendirme işlemlerinin değerlendirmeye tabi tutulması bireylerin idarenin üstün gücü karşısında mağdur duruma düşmemesi açısından önem taşımaktadır. Hukuk devleti ilkesi ile idarenin her türlü eylem ve işleminden sorumlu olması kuralı da bu belirlemenin yapılmasına temel oluşturmaktadır. Bu hususlar doğrultusunda çalışmanın konusunu vergilendirme sürecinin aşamaları olan tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsil aşamalarında tesis edilen işlemlerin idari işlem teorisi açısından incelenmesi ve bu işlemlerin yargısal denetime ne şekilde tabi olacağının belirlenmesi oluşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: İdari İşlem Teorisi, Vergilendirme İşlemleri, Vergi İdaresi, Vergi Yükümlüsü, Yargısal Denetim, İptal Davası.