İdrîs-i Bidlîsî Heşt Behişt Orhan Gazi Dönemi (Tahlil ve tercüme)

İstanbul'un fethiyle birlikte imparatorluğa evrilen Osmanlı Devleti'nin bu gelişmeye paralel olarak tarih yazım tarzı değişime uğramıştır. 16. yüzyıldan itibaren İran tarih ve edebiyatının etkisi altında sanatkârane bir dille eserler kaleme alınmıştır. Babasından büyük bir imparatorluk devralan II. Bayezid, bir cihan padişahı imgesi yaratmak için Timur'un azametinin sergilendiği eserlerin inşa tarzında hanedan tarihleri yazdırmak istemiştir. Akkoyunlu sarayında Sultan Yakub'a hizmet etmiş olan İdrîs-i Bidlîsî, bölgedeki siyasi çalkantılar sebebiyle Osmanlı Devleti'ne iltica edince Osmanlı hanedanının tarihini kaleme aldığı Heşt Behişt'in Cüveynî, Vassaf ve Yezdî'nin tarih kitaplarına eşdeğer olmasını hedeflemiştir. Bir geç Timurî tarih yazım geleneğinin takipçisi olan Bidlîsî, Timurî tarih yazımı pratiklerini eserine başarılı bir şekilde uygulamıştır. Heşt Behişt bir mukaddime, eserin ana bölümlerini teşkil eden sekiz ketibe ve bir hatimeden oluşmaktadır. Sekiz ketibenin her biri, bir Osmanlı sultanının dönemini konu almaktadır. Eserin dili Farsça olup söz sanatları ustalıkla kullanılmıştır. Edebî nesirle inşa edilip metinde akıcılık ve ahenk sağlanmıştır. Bu çalışmada Heşt Behişt'in Orhan Gazi dönemini ihtiva eden ikinci ketibenin tercümesi takdim edilmiştir. Öncelikle Bidlîsî ve Heşt Behişt tanıtılıp eserin Osmanlı tarih yazımına katkısından kısaca bahsedilmiştir. I. Mahmud döneminde Abdülbaki Sadi'nin çevirdiği Terceme-i Heşt Behişt ile Heşt Behişt'in ikinci ketibesi mukayese edilerek Abdülbaki Sadi'nin eseri değerlendirilmiştir. Bidlîsî'nin eseri yazarken yararlandığı ve eserinin tesir ettiği kaynaklar Orhan Gazi dönemi hadiseleri üzerinden karşılaştırma yapılarak incelenmiştir. Tezin son bölümünde Heşt Behişt'in ikinci ketibesi, Bidlîsî'nin üslubundan ödün verilmeden kullandığı her kelime mümkün olduğunca çevrilerek metnin ahengi korunmaya çalışılıp tercüme edilmiştir.