İhracatta ürün çeşitliliği ve ekonomik büyüme: Geçiş ekonomileri üzerine panel veri analizleri

1991 yılında SSCB, Yugoslavya ve Çekoslovakya'nın dağılması ile Avrupa ve Asya'da ekonomi ve siyasal bağımsızlığını kazanan ülkeler, ''Geçiş Ekonomileri'' olarak isimlendirilmiştir. Geçiş ülkeleri bir yandan siyasal olarak otoriter rejimlerden demokratik rejimlere; ekonomik olarak ise kumanda sistemlerden piyasa ekonomisine doğru bir dönüşüm yaşamışlardır. Dolaysıyla özel bir ülke grubunu oluşturan Geçiş ekonomilerinde ihracat çeşitliliği ve büyüme ilişkilerinin araştırılması bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda 1995-2020 yılları dikkate alınarak Westerlund eşbütünleşme testleri, Pesaran CCE testleri ve Emirmahmutoğlu-Köse nedensellik testleri uygulanmıştır. Ayrıca çalışmada geçiş ekonomileri gruplara ayrılarak ampirik sonuçlar, hem ülke grupları hem ülke bazında ayrı ayrı verilmiştir. Westerlund eşbütünleşme testinden elde edilen sonuçlara göre, tüm geçiş ekonomisi gruplarında ihracatta ürün çeşitliliği ve ekonomik büyüme arasında uzun dönemli ve istatistik olarak anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Pesaran CEE eşbütünleşme test sonuçlarına göre, Avrupa Birliğine üye geçiş ekonomilerinde ihracatta ürün çeşitliliği büyümeyi anlamlı ve olumlu bir şekilde etkilemektedir. Diğer geçiş ülkelerinde ise ihracat çeşitliliğinin ekonomik büyüme üzerinde teori ile uyumlu fakat istatistiki açıdan anlamlı olmayan etkileri söz konusudur. Veriler, Emirmahmutoğlu-Köse panel nedensellik testleri ile analiz edildiğinde, Avrupa Birliğine üye geçiş ekonomilerinde ihracatta ürün çeşitliliğinden ekonomik büyümeye doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmişken, diğer geçiş ekonomilerinde değişkenler arasında herhangi bir anlamlı ilişki bulunmamıştır. Sonuç olarak istikrarlı bir ekonomik büyümenin sağlanması ve dış şoklara karşı ülkenin ekonomik dayanaklılığının artması için katma değeri yüksek ve teknolojik ürünlere dayalı bir ihracat yapısının sağlanması önem arz etmektedir.